این واژهنامه، اصطلاحهای کاربردی آموزش زبان را با توضیح فارسی ساده معرفی میکند؛ از طراحی درس و فعالیتهای کلاس تا یادگیری، تلفظ، سنجش و رشد حرفهای معلم. برای پیدا کردن هر اصطلاح، حرف اول عنوان انگلیسی آن را انتخاب کنید.
اختصارهای رایج کنار اصطلاح یا در توضیح آن آمدهاند. معنی بعضی اصطلاحها در منابع مختلف کمی فرق میکند؛ توضیحهای این صفحه، معرفی کوتاه برای فهم و استفاده آموزشی هستند.
A
Accent
لهجه: شیوه تلفظ یک فرد یا گروه است که میتواند با محل زندگی یا زبان اول آنها ارتباط داشته باشد. داشتن لهجه بهخودیخود به معنی تلفظ نادرست نیست.
بیشتر بخوانید: تفاوت لهجه و تلفظ.
Accommodation
هماهنگ کردن گفتار: وقتی برای بهتر فهمیده شدن، سرعت صحبت، واژهها یا شیوه بیان خود را با مخاطب هماهنگ میکنیم، گفتارمان را با او تطبیق دادهایم.
Accuracy
درستی زبان: یعنی ساختار، واژه، تلفظ و املا را درست به کار ببریم. در تمرینهای مربوط به آن، توجه اصلی به کم کردن اشتباههاست.
بیشتر بخوانید: تمرین گرامر برای استفاده صحیح و روان.
Achievement test
آزمون پیشرفت درسی: آزمونی است که نشان میدهد زبانآموز مطالب تدریسشده در یک درس یا دوره را چقدر یاد گرفته است. امتحان پایان ترم میتواند از این نوع باشد.
Acquisition
فراگیری زبان: روند شکل گرفتن توانایی فهمیدن و استفاده از زبان است. در بعضی نظریهها، این اصطلاح بیشتر برای یادگیری ضمنی از راه ارتباط و مواجهه با زبان استفاده میشود.
بیشتر بخوانید: فراگیری زبان.
Action research
پژوهش در کلاس خود: معلم یک مشکل مشخص در کلاسش را بررسی میکند، تغییری به وجود میآورد و نتیجه را میسنجد. هدف، بهتر کردن تدریس در همان محیط است.
Active vocabulary
واژگان فعال: کلمهها و عبارتهایی هستند که زبانآموز میتواند هنگام صحبت کردن یا نوشتن به کار ببرد. ممکن است معنی واژههای بیشتری را بفهمد، اما هنوز نتواند از آنها استفاده کند.
Activity
فعالیت کلاسی: کاری است که زبانآموز برای یادگیری یا تمرین انجام میدهد؛ مثل کامل کردن جدول، گفتوگو یا خواندن متن. هر فعالیت باید هدف آموزشی روشنی داشته باشد.
Adaptation
تطبیق محتوای آموزشی: یعنی متن، تمرین یا ترتیب فعالیتهای کتاب را متناسب با نیاز کلاس تغییر بدهیم. کوتاه کردن یک متن یا تغییر موضوع یک تمرین، نمونههایی از آن است.
Affective filter
فیلتر عاطفی: در نظریه کراشن، اضطراب و بعضی حالتهای عاطفی ممکن است مانع استفاده موثر از ورودی زبان شوند. این یک مفهوم نظری است، نه یک فیلتر واقعی در مغز.
بیشتر بخوانید: نظریه کراشن در فراگیری زبان.
Affix
وند: بخشی است که به آغاز یا پایان کلمه اضافه میشود و میتواند معنی یا نقش آن را تغییر دهد. پیشوند و پسوند دو نوع رایج آن هستند.
Affordance
فرصت یادگیری در محیط: امکانی است که زبانآموز میتواند در محیط اطراف برای یادگیری پیدا کند و از آن استفاده کند. یک گفتوگوی واقعی یا حتی یک تابلو میتواند چنین فرصتی بسازد.
Aim
هدف درس: چیزی است که میخواهیم زبانآموز در پایان درس بهتر بفهمد یا بهتر انجام دهد. هدف باید از موضوع کلی درس روشنتر باشد.
بیشتر بخوانید: هدفگذاری و مراحل طرح درس.
Analytic assessment
ارزیابی با معیارهای جدا: عملکرد زبانآموز در چند بخش جدا سنجیده میشود؛ مثل محتوا، واژگان و تلفظ. به هر بخش میتوان نمره یا بازخورد جدا داد.
Anticipated problems
مشکلهای قابل پیشبینی: معلم پیش از کلاس حدس میزند زبانآموزان در کدام قسمت درس مشکل خواهند داشت. سپس برای پیشگیری یا برطرف کردن آن مشکلها راهحل آماده میکند.
Approach
رویکرد: نگاه کلی ما به زبان و یادگیری آن است. این نگاه روی انتخاب روش، فعالیت و نقش معلم و زبانآموز اثر میگذارد.
بیشتر بخوانید: رویکردهای تدریس گرامر.
Appropriacy
مناسب بودن زبان: یعنی واژه و ساختار را متناسب با موقعیت و مخاطب انتخاب کنیم. یک جمله ممکن است از نظر گرامری درست باشد، اما برای یک ایمیل رسمی مناسب نباشد.
Aptitude
استعداد یادگیری زبان: به تواناییهایی اشاره دارد که میتوانند بر سرعت یا شیوه یادگیری اثر بگذارند؛ مثل تشخیص الگو یا به خاطر سپردن صداها. استعداد یک برچسب قطعی برای موفقیت یا شکست نیست.
Aspect
نمود فعل: نشان میدهد گوینده چگونه به جریان یا کامل شدن یک کار نگاه میکند. مثلا شکل استمراری یک کار را در حال جریان نشان میدهد؛ نمود با زمان دستوری یکسان نیست.
Assessment
سنجش یادگیری: جمع کردن و بررسی نشانههایی است که نشان میدهند زبانآموز چه میداند و چه کاری میتواند انجام دهد. سنجش فقط امتحان و نمره دادن نیست.
Assessment criteria
معیارهای ارزیابی: نکتههایی هستند که بر اساس آنها عملکرد را میسنجیم؛ مثلا روشن بودن پیام یا دقت زبانی. زبانآموز بهتر است از قبل این معیارها را بداند.
Audio-lingual method (ALM)
روش شنیداریگفتاری: روشی است که بر تکرار، حفظ گفتوگو و تمرین الگوهای جمله تاکید دارد. در این روش تاریخی، یادگیری زبان بیشتر به شکلگیری عادتها نسبت داده میشد.
بیشتر بخوانید: روش شنیداریگفتاری.
Authentic materials
محتوای واقعی: متن، صدا یا تصویری است که در اصل برای آموزش زبان ساخته نشده؛ مثل منوی رستوران یا یک پیام صوتی واقعی. انتخاب آن باید با هدف و توانایی کلاس هماهنگ باشد.
بیشتر بخوانید: استفاده از محتوای واقعی در اسپیکینگ.
Automaticity
خودکار شدن استفاده از زبان: وقتی یک واژه یا ساختار را با فکر و تلاش آگاهانه کمتری به کار میبریم، استفاده از آن خودکارتر شده است. این توانایی معمولا بهتدریج شکل میگیرد.
Autonomy
استقلال در یادگیری: یعنی زبانآموز بتواند برای یادگیری خود هدف بگذارد، راه مناسب انتخاب کند و پیشرفتش را بررسی کند. استقلال لزوما به معنی یادگیری بدون معلم نیست.
B
Backchaining
تمرین از پایان عبارت: برای تمرین تلفظ یک عبارت، ابتدا بخش آخر آن گفته میشود و سپس بخشهای قبلی به آن اضافه میشوند. این کار میتواند تمرین عبارتهای بلند را آسانتر کند.
Backchannelling
نشان دادن همراهی در گفتوگو: واکنشهای کوتاهی است که شنونده برای نشان دادن توجه یا فهمیدن پیام نشان میدهد؛ مثل تکان دادن سر یا گفتن یک عبارت کوتاه. این واکنشها معمولا نوبت صحبت را نمیگیرند.
Behaviourism
رفتارگرایی: دیدگاهی در یادگیری است که به رفتار قابل مشاهده، تمرین و پیامد رفتار توجه میکند. این دیدگاه بر بعضی روشهای قدیمی آموزش زبان اثر گذاشته است.
بیشتر بخوانید: رفتارگرایی.
BICS
مهارتهای ارتباطی روزمره: مخفف Basic Interpersonal Communicative Skills است. به زبان مورد نیاز در تعاملهای روزمره اشاره دارد؛ توانایی در این بخش لزوما به معنی تسلط به زبان تحصیلی نیست.
Bilingualism
دوزبانگی: یعنی فرد از دو زبان در زندگی خود استفاده کند. دوزبانه بودن لزوما به معنی تسلط کاملا یکسان به هر دو زبان نیست.
Blended learning
یادگیری ترکیبی: بخشهایی از دوره حضوری و بخشهایی آنلاین انجام میشوند و با هم برنامه آموزشی واحدی میسازند. صرف فرستادن تکلیف در اینترنت، همیشه یک دوره ترکیبی حساب نمیشود.
Bloom’s taxonomy
طبقهبندی هدفهای شناختی: چارچوبی برای فکر کردن به انواع هدفهای یادگیری است؛ از به یاد آوردن تا تحلیل و ساختن. میتوان از آن برای طراحی سوال و فعالیت استفاده کرد.
Boardwork
استفاده آموزشی از تخته: نحوه نوشتن و چیدن اطلاعات روی تخته است. نظم، خوانایی و مشخص کردن نکتههای اصلی کمک میکنند زبانآموز مطالب را بهتر دنبال کند.
Bottom-up processing
فهم از جزء به کل: زبانآموز با توجه به صداها، کلمهها و ساختارها به معنی کلی میرسد. مثلا در لیسنینگ، مرز کلمهها را تشخیص میدهد تا جمله را بفهمد.
Brainstorming
ایدهپردازی اولیه: زبانآموزان پیش از انجام یک کار، ایدههای خود را جمع میکنند. در این مرحله معمولا هدف، تولید ایده است و اصلاح همه اشتباههای زبانی اولویت ندارد.
C
CALL
یادگیری زبان با رایانه: مخفف Computer-Assisted Language Learning است. استفاده از رایانه و نرمافزار برای پشتیبانی از یادگیری زبان را شامل میشود.
CALP
توانایی زبان تحصیلی: مخفف Cognitive Academic Language Proficiency است. به توانایی فهمیدن و به کار بردن زبان در کارهای تحصیلی، مثل توضیح دلیل یا خواندن متن درسی، اشاره دارد.
Can-do statement
توصیف توانایی عملی: جملهای است که میگوید زبانآموز چه کاری میتواند با زبان انجام دهد؛ مثلا معرفی خود یا نوشتن یک درخواست. تمرکز آن روی عملکرد است.
CBI
آموزش زبان از راه محتوا: مخفف Content-Based Instruction است. زبان از راه کار کردن روی موضوعی معنادار، مثل محیط زیست یا تاریخ، آموزش داده میشود.
CCQ
سوال بررسی مفهوم: مخفف Concept-Checking Question است. معلم با سوالی ساده بررسی میکند که زبانآموز معنی یا کاربرد نکته را فهمیده است؛ پرسیدن «فهمیدید؟» معمولا چنین اطلاعاتی نمیدهد.
بیشتر بخوانید: بررسی مفهوم در تدریس واژگان.
CEFR
چارچوب توصیف توانایی زبان: مخفف Common European Framework of Reference for Languages است. چارچوبی برای توصیف تواناییهای زبانی است، نه یک روش تدریس یا فهرست ثابت و اجباری گرامر.
بیشتر بخوانید: سطحهای زبان.
CELTA
دوره تربیت مدرس کمبریج: نام یک مدرک آموزش تدریس انگلیسی از کمبریج است. آموزش عملی، مشاهده تدریس و دریافت بازخورد از بخشهای مهم آن هستند.
بیشتر بخوانید: دوره سلتا.
Choral drilling
تکرار گروهی: معلم یک نمونه زبانی ارائه میکند و همه کلاس آن را با هم تکرار میکنند. این کار میتواند برای تمرین تلفظ یا یک الگوی کوتاه مفید باشد.
Chunk
تکه زبانی: چند کلمه است که معمولا با هم یاد گرفته و استفاده میشوند. یاد گرفتن این تکهها میتواند به روانتر شدن صحبت کمک کند.
Classroom language
زبان مورد استفاده در کلاس: عبارتهایی است که برای اداره کلاس و شرکت در فعالیتها استفاده میکنیم؛ مثل درخواست توضیح بیشتر یا تشکیل گروه. زبانآموز هم به این عبارتها نیاز دارد.
Classroom management
مدیریت کلاس: تنظیم فضا، زمان، ارتباطها و فعالیتهای کلاس است تا یادگیری بهتر انجام شود. مدیریت کلاس فقط ساکت نگه داشتن زبانآموزان نیست.
بیشتر بخوانید: مدیریت کلاس زبان.
CLIL
یادگیری همزمان زبان و محتوا: مخفف Content and Language Integrated Learning است. در این رویکرد، یک موضوع درسی از راه زبان دیگر آموزش داده میشود و برای زبان و محتوای درس هر دو هدف داریم.
Cloze test
آزمون متن جایخالی: از یک متن، کلمههایی حذف میشوند و زبانآموز باید آنها را کامل کند. حذف منظم هر چندمین کلمه با انتخاب هدفمند چند کلمه یکسان نیست.
Code-switching
جابهجایی بین زبانها: وقتی در گفتوگو از یک زبان به زبان دیگر میرویم، جابهجایی زبانی رخ داده است. این اتفاق لزوما نشانه ضعف زبانی نیست.
Coherence
انسجام معنایی: یعنی ایدههای یک متن یا گفتار با هم ارتباط منطقی داشته باشند. خواننده یا شنونده باید بتواند مسیر فکر گوینده را دنبال کند.
Cohesion
پیوندهای زبانی متن: راههایی است که بخشهای متن را به هم وصل میکنند؛ مثل ضمیرها، تکرار هدفمند واژه و عبارتهای ربط. داشتن این پیوندها بهتنهایی انسجام معنایی را تضمین نمیکند.
Collocation
همآیندی واژهها: کلمههایی هستند که معمولا کنار هم به کار میروند؛ مثل make a decision. دانستن معنی تکتک کلمهها برای استفاده طبیعی از آنها کافی نیست.
Communicative competence
توانایی برقراری ارتباط: یعنی علاوه بر دانستن قواعد، بتوانیم زبان را در موقعیت مناسب و برای رساندن منظور به کار ببریم. مدیریت گفتوگو و جبران کمبودهای زبانی هم بخشی از آن است.
بیشتر بخوانید: رویکرد ارتباطی در آموزش زبان.
Communicative language teaching (CLT)
آموزش ارتباطی زبان: رویکردی است که استفاده معنادار از زبان را مهم میداند. تمرین باید به زبانآموز کمک کند با دیگران ارتباط برقرار کند، نه فقط شکل جمله را تکرار کند.
بیشتر بخوانید: رویکرد ارتباطی.
Comprehensible input
ورودی قابل فهم: زبان شنیداری یا نوشتاری است که زبانآموز میتواند پیام اصلی آن را بفهمد، حتی اگر همه واژهها را نداند. موقعیت، تصویر و توضیح میتوانند به فهم آن کمک کنند.
بیشتر بخوانید: ورودی قابل فهم در نظریه کراشن.
Comprehension
درک پیام: یعنی معنی متن یا گفتار را بفهمیم. جواب دادن به یک سوال دستوری درباره متن، لزوما نشان نمیدهد پیام آن را درک کردهایم.
بیشتر بخوانید: طراحی فعالیت درک مطلب.
Concordance
نمونههای یک واژه در متن: مجموعهای از جملهها یا بخشهای متن است که یک واژه در آنها آمده است. دیدن این نمونهها به شناخت کاربرد و همآیندی آن واژه کمک میکند.
Connected speech
گفتار پیوسته: در گفتار طبیعی، صداها روی هم اثر میگذارند و کلمهها همیشه جدا شنیده نمیشوند. پیوند صداها، حذف بعضی صداها و شکلهای ضعیف از نمونههای آن هستند.
Consciousness-raising
بالا بردن آگاهی زبانی: فعالیتهایی است که توجه زبانآموز را به یک الگو یا ویژگی زبان جلب میکنند. هدف اولیه میتواند شناختن الگو باشد، نه استفاده فوری و بیاشتباه از آن.
بیشتر بخوانید: رویکرد افزایش آگاهی زبانی.
Construct validity
اعتبار نسبت به توانایی هدف: یعنی شواهد نشان بدهند آزمون واقعا توانایی مورد نظر را میسنجد. مثلا نمره آزمون گفتاری نباید عمدتا به توانایی خواندن دستورهای دشوار وابسته باشد.
Constructive alignment
هماهنگی هدف، فعالیت و سنجش: هدف درس، تمرینهای کلاس و شیوه ارزیابی باید با هم هماهنگ باشند. اگر هدف گفتوگوست، فقط حفظ کردن قواعد برای سنجش آن کافی نیست.
Content validity
پوشش مناسب محتوای آزمون: یعنی سوالها نمونه مناسبی از مطالب یا مهارتهایی باشند که قرار است سنجیده شوند. امتحانی که یک بخش کوچک دوره را بیش از حد میسنجد، پوشش متعادلی ندارد.
Context
بافت یا موقعیت: اطلاعات اطراف یک واژه یا جمله است که به فهم معنی کمک میکند. این اطلاعات میتوانند در متن باشند یا از موقعیت و رابطه افراد به دست بیایند.
بیشتر بخوانید: معرفی گرامر در موقعیت.
Contextualisation
قرار دادن زبان در موقعیت: یعنی نکته زبانی را در موقعیتی معرفی کنیم که کاربردش روشن باشد. این کار به زبانآموز نشان میدهد چرا و کجا به آن نکته نیاز دارد.
بیشتر بخوانید: ساختن کانتکست برای گرامر.
Controlled practice
تمرین کنترلشده: تمرینی است که انتخاب زبان در آن محدود است و معمولا پاسخهای مشخصی دارد. هدف اغلب تمرین دقیق یک فرم یا الگوی تازه است.
بیشتر بخوانید: تمرین گرامر در مراحل درس.
Cooperative learning
یادگیری با همکاری: زبانآموزان برای رسیدن به هدفی مشترک با هم کار میکنند و مسئولیت یادگیری دارند. صرف نشستن چند نفر کنار هم، همکاری آموزشی ایجاد نمیکند.
Corpus
پیکره زبانی: مجموعه بزرگی از متنها یا گفتارهای ثبتشده است که میتوان در آن جستوجو کرد. از آن برای بررسی کاربرد واقعی زبان استفاده میکنند.
Corrective feedback
بازخورد اصلاحی: اطلاعاتی است که به زبانآموز کمک میکند متوجه مشکل زبانی خود شود و آن را اصلاح کند. این بازخورد میتواند مستقیم یا غیرمستقیم باشد.
بیشتر بخوانید: تصحیح و بازخورد.
Coursebook
کتاب اصلی دوره: کتابی است که بخش بزرگی از مسیر و محتوای دوره بر اساس آن پیش میرود. معلم میتواند آن را با نیاز کلاس تطبیق بدهد.
CPD
رشد حرفهای مستمر: مخفف Continuing Professional Development است. شامل کارهایی مثل مشاهده کلاس، مطالعه، گفتوگو با همکاران و بررسی تدریس خود برای پیشرفت حرفهای است.
بیشتر بخوانید: پیشرفت حرفهای معلم زبان.
Criterion-referenced assessment
سنجش بر اساس معیار: عملکرد فرد با معیارهای از پیش تعیینشده مقایسه میشود. هدف اصلی، رتبهبندی او نسبت به بقیه شرکتکنندگان نیست.
Critical pedagogy
آموزش انتقادی: رویکردی است که رابطه آموزش با قدرت، نابرابری و تجربه زندگی زبانآموزان را بررسی میکند. در کلاس، میتواند به پرسشگری درباره موضوعها و صداهای نادیدهگرفتهشده منجر شود.
Critical period hypothesis
فرضیه دوره حساس یادگیری: به این ایده اشاره دارد که سن میتواند بر یادگیری بعضی بخشهای زبان اثر بگذارد. از آن نباید نتیجه گرفت که بزرگسالان دیگر نمیتوانند زبان یاد بگیرند.
Curriculum
برنامه آموزشی کلان: چارچوب کلی آموزش است که هدفها، محتوا، روشها و ارزیابی را در بر میگیرد. معمولا از فهرست مطالب یک کتاب یا یک دوره گستردهتر است.
D
Deductive teaching
آموزش از قاعده به مثال: ابتدا قاعده توضیح داده میشود و سپس زبانآموز مثال میبیند و تمرین میکند. این مسیر با کشف قاعده از روی مثالها تفاوت دارد.
بیشتر بخوانید: روشهای تدریس گرامر.
Delayed correction
تصحیح با فاصله: معلم بعضی اشتباهها را هنگام فعالیت یادداشت میکند و بعد از آن به آنها میپردازد. این کار میتواند از قطع شدن پیدرپی گفتوگو جلوگیری کند.
بیشتر بخوانید: تصحیح بعد از پایان فعالیت.
DELTA
مدرک پیشرفته تدریس کمبریج: نام یک مدرک حرفهای کمبریج برای گسترش دانش و مهارت تدریس انگلیسی است. بیشتر برای معلمهایی مطرح است که تجربه تدریس دارند.
Diagnostic assessment
سنجش تشخیصی: برای پیدا کردن تواناییها و مشکلهای مشخص زبانآموز انجام میشود. نتیجه آن به انتخاب محتوای آموزش و تمرین کمک میکند.
Dictation
دیکته: زبانآموز چیزی را که میشنود مینویسد. بسته به طراحی فعالیت، میتوان با آن روی تشخیص صدا، مرز کلمهها، املا یا بخشهای دیگر زبان کار کرد.
Dictogloss
بازسازی متن شنیداری: زبانآموزان متن کوتاهی را میشنوند، نکتهبرداری میکنند و سپس با همکاری متن را بازسازی میکنند. هدف لزوما نوشتن همه کلمههای متن اصلی نیست.
Differentiation
آموزش متناسب با تفاوتها: معلم میزان کمک، نوع تکلیف یا سطح چالش را با نیازهای متفاوت زبانآموزان هماهنگ میکند. لازم نیست همه افراد همیشه دقیقا یک کار انجام بدهند.
Direct method
روش مستقیم: روشی تاریخی است که بر استفاده از زبان هدف، نمایش معنی و ارتباط گفتاری تاکید دارد. در آن معمولا از ترجمه و توضیح مستقیم قواعد کمتر استفاده میشود.
بیشتر بخوانید: روش مستقیم.
Discourse
زبان در متن و موقعیت: به زبان فراتر از جملههای جدا و به شیوه استفاده از آن در موقعیت توجه میکند. مثلا بررسی میکنیم یک گفتوگو چگونه شروع، ادامه و تمام میشود.
Discourse marker
نشانگر گفتار یا متن: واژه یا عبارتی است که مسیر پیام را روشن میکند؛ مثلا تغییر موضوع، نتیجه یا تضاد را نشان میدهد. کاربرد آن به نوع متن و موقعیت بستگی دارد.
Display question
سوال با جواب معلوم برای معلم: معلم جواب را میداند و سوال را برای تمرین یا بررسی یادگیری میپرسد. مثلا به تصویری اشاره میکند و نام شیء را میپرسد.
Dogme ELT
تدریس با تکیه بر گفتوگوی کلاس: رویکردی است که از گفتوگو، نیازها و زبان شکلگرفته در کلاس استفاده میکند و وابستگی به محتوای از پیش آماده را کم میکند. به معنی بیهدف بودن درس نیست.
Drilling
تمرین تکراری الگو: زبانآموز یک صدا، عبارت یا ساختار را چند بار با الگوی مشخص تمرین میکند. تکرار میتواند گروهی یا فردی و همراه با تغییر بخشهایی از الگو باشد.
E
EAL
انگلیسی بهعنوان زبان افزوده: مخفف English as an Additional Language است. به یادگیری انگلیسی در کنار زبان یا زبانهای دیگری که فرد میداند اشاره دارد؛ بهویژه در محیطهای آموزشی.
EAP
انگلیسی برای تحصیل: مخفف English for Academic Purposes است. روی نیازهای زبانی تحصیل، مثل خواندن مقاله، دنبال کردن سخنرانی و نوشتن متن دانشگاهی کار میکند.
Eclectic approach
رویکرد ترکیبی: معلم از روشها و فنهای مختلف، متناسب با هدف و نیاز کلاس، استفاده میکند. انتخابها باید دلیل آموزشی داشته باشند و صرفا ترکیبی اتفاقی نباشند.
بیشتر بخوانید: رویکرد ترکیبی در آموزش گرامر.
EFL
انگلیسی بهعنوان زبان خارجی: مخفف English as a Foreign Language است. معمولا به یادگیری انگلیسی در محیطی گفته میشود که انگلیسی زبان اصلی زندگی عمومی نیست.
EGP
انگلیسی عمومی: مخفف English for General Purposes است. آموزش برای نیازهای متنوع روزمره برنامهریزی میشود، نه فقط زبان مورد نیاز یک شغل یا رشته خاص.
Eliciting
گرفتن پاسخ از زبانآموز: معلم بهجای گفتن فوری جواب، با تصویر، مثال یا سوال کمک میکند زبانآموز دانستههایش را بیان کند. این کار باید بر دانستههای واقعی او تکیه داشته باشد.
بیشتر بخوانید: راهنمای تدریس گرامر.
ELT
آموزش زبان انگلیسی: مخفف English Language Teaching است. به حوزه آموزش انگلیسی، روشها، فعالیتها، منابع و کار حرفهای معلمهای این زبان اشاره دارد.
Emergent language
زبان شکلگرفته در کلاس: واژهها و ساختارهایی هستند که از نیاز واقعی زبانآموزان در جریان فعالیت ظاهر میشوند. معلم میتواند از آنها برای آموزش و بازخورد استفاده کند.
Engagement
درگیر شدن با یادگیری: یعنی زبانآموز از نظر توجه، فکر یا مشارکت با فعالیت همراه باشد. پرسروصدا یا سرگرمکننده بودن کلاس بهتنهایی نشانه یادگیری عمیق نیست.
EOP
انگلیسی برای کار: مخفف English for Occupational Purposes است. روی کارهای زبانی مورد نیاز یک محیط شغلی تمرکز میکند؛ مثلا پاسخ به مشتری یا نوشتن گزارش کاری.
Error
خطای زبانی: اشتباهی است که میتواند از دانش ناقص یا قاعدهای نادرست در ذهن زبانآموز بیاید. معمولا برخلاف لغزش، اصلاح آن فقط با یادآوری کوتاه ممکن نیست.
بیشتر بخوانید: انتخاب خطاهای مناسب برای تصحیح.
Error analysis
تحلیل خطا: معلم یا پژوهشگر الگوهای خطا را بررسی میکند تا بفهمد زبانآموز در چه بخشهایی مشکل دارد. هدف، شناخت نیاز آموزشی است، نه فقط شمردن اشتباهها.
ESA
الگوی درگیری، مطالعه و استفاده: مخفف Engage, Study, Activate است. الگویی برای سازمان دادن فعالیتهایی است که علاقه را جلب میکنند، توجه را به زبان میبرند و فرصت استفاده از آن را میدهند.
بیشتر بخوانید: الگوی ESA در میان روشهای تدریس.
ESL
انگلیسی بهعنوان زبان دوم: مخفف English as a Second Language است. معمولا در محیطی مطرح میشود که انگلیسی در زندگی اجتماعی یا آموزشی نقش گستردهای دارد؛ لزوما دومین زبان فرد نیست.
ESOL
انگلیسی برای گویشوران زبانهای دیگر: مخفف English for Speakers of Other Languages است. اصطلاحی برای دورهها و آموزش انگلیسی به افرادی است که زبان اولشان انگلیسی نیست.
ESP
انگلیسی برای هدفهای مشخص: مخفف English for Specific Purposes است. آموزش بر نیاز زبانی مشخص یک گروه، مثل پرستاران یا کارکنان گردشگری، متمرکز میشود.
Exit ticket
بازخورد کوتاه پایان کلاس: فعالیت کوتاهی در پایان کلاس است که نشان میدهد زبانآموز چه چیزی یاد گرفته یا هنوز در کجا سوال دارد. نتیجه آن به برنامهریزی جلسه بعد کمک میکند.
Explicit instruction
آموزش آشکار: در این نوع آموزش، توجه زبانآموز مستقیم به قاعده یا نکته آموزشی جلب میشود. توضیح روشن یک قاعده، نمونهای از آن است.
بیشتر بخوانید: توضیح مستقیم قواعد در تدریس گرامر.
Exposure
مواجهه با زبان: فرصت شنیدن و خواندن زبان است؛ در کلاس یا بیرون از آن. مقدار مواجهه مهم است، اما فهمیدن و نحوه استفاده از آن هم اهمیت دارد.
Extensive listening
گوش دادن گسترده: گوش دادن به مقدار زیادی محتوای نسبتا قابل فهم برای دنبال کردن پیام یا لذت بردن است. لازم نیست هر بار همه واژهها و جزئیات تحلیل شوند.
Extensive reading
خواندن گسترده: خواندن مقدار زیادی متن نسبتا آسان و جالب است. هدف، دنبال کردن معنی و بیشتر خواندن است، نه توقف روی هر واژه ناآشنا.
بیشتر بخوانید: خواندن گسترده در برنامه ریدینگ.
Extrinsic motivation
انگیزه بیرونی: دلیل یادگیری از یک نتیجه بیرونی میآید؛ مثل نمره، مدرک یا فرصت شغلی. این نوع انگیزه میتواند در کنار علاقه شخصی وجود داشته باشد.
F
False beginner
مبتدی با سابقه یادگیری: کسی است که قبلا زبان خوانده، اما برای استفاده از آن هنوز در سطحهای ابتدایی قرار دارد. ممکن است بعضی واژهها و قواعد را سریعتر به یاد بیاورد.
Feedback
بازخورد: اطلاعاتی است که به فرد نشان میدهد چه کاری را خوب انجام داده و در چه بخشی میتواند بهتر شود. بازخورد فقط اشاره به اشتباهها نیست.
بیشتر بخوانید: اصول تصحیح و بازخورد.
Flipped classroom
کلاس معکوس: بخشی از آشنایی اولیه با محتوا پیش از کلاس انجام میشود و زمان کلاس بیشتر برای تمرین، تعامل و رفع مشکل است. فعالیت قبل و داخل کلاس باید به هم مربوط باشند.
Fluency
روانی در استفاده از زبان: یعنی پیام را با مکث و تلاش نامناسب کمتر پیش ببریم. روانی به معنی سریع حرف زدن یا بیاشتباه بودن کامل نیست.
بیشتر بخوانید: تکنیکهای تقویت روانی گفتار.
Focus on form
توجه به فرم در ارتباط: در فعالیتی که محورش معنی است، توجه کوتاهی به یک نکته زبانی جلب میشود. مثلا هنگام گفتوگو، معلم به ساختاری میپردازد که برای رساندن پیام لازم شده است.
Focus on forms
آموزش نکتههای زبانی جدا: درس بر مجموعهای از ساختارها یا نکتههای از پیش انتخابشده بنا میشود که یکییکی آموزش و تمرین داده میشوند. این اصطلاح با Focus on form تفاوت دارد.
Form
شکل یا ساختار زبان: یعنی یک نکته زبانی چگونه ساخته میشود؛ مثلا ترتیب اجزای جمله یا شکل فعل. دانستن فرم با دانستن معنی و موقعیت استفاده از آن یکسان نیست.
بیشتر بخوانید: آموزش فرم و کاربرد گرامر.
Form-focused instruction (FFI)
آموزش با توجه به ویژگیهای زبان: عنوانی گسترده برای آموزشهایی است که توجه را به فرم یا ویژگیهای مشخص زبان جلب میکنند. این توجه میتواند برنامهریزیشده باشد یا در جریان ارتباط اتفاق بیفتد.
Formative assessment
سنجش برای بهتر شدن یادگیری: اطلاعات سنجش برای تصمیم گرفتن درباره قدم بعدی آموزش استفاده میشود. سوال کوتاه، مشاهده فعالیت یا آزمون کوچک هم میتواند این نقش را داشته باشد.
Fossilisation
ماندگار شدن بعضی خطاها: بعضی الگوهای نادرست ممکن است با وجود ادامه یادگیری، مدت زیادی باقی بمانند. این اصطلاح به معنی غیرممکن بودن همیشگی تغییر آنها نیست.
Freer practice
تمرین آزادتر: زبانآموز برای رساندن پیام، انتخاب بیشتری در زبان دارد. ممکن است موضوع یا موقعیت مشخص باشد، اما جوابها و جملهها از قبل تعیین نشده باشند.
بیشتر بخوانید: تمرین و استفاده آزادتر از گرامر.
Functional language
زبان برای انجام یک کار ارتباطی: عبارتهایی هستند که برای کارهایی مثل درخواست، پیشنهاد یا عذرخواهی استفاده میشوند. آموزش آنها با کاری شروع میشود که میخواهیم با زبان انجام دهیم.
بیشتر بخوانید: رویکرد کارکردیمفهومی.
G
Gap-fill
تمرین جایخالی: زبانآموز بخشهای حذفشده جمله یا متن را کامل میکند. بسته به طراحی، میتوان از آن برای تمرین معنی، واژه یا ساختار استفاده کرد.
Genre
نوع متن: گروهی از متنهاست که هدف و ویژگیهای مشترک دارند؛ مثل شکایتنامه یا گزارش خبری. شناخت این ویژگیها به خواندن و نوشتن کمک میکند.
Gist
پیام کلی: موضوع و منظور اصلی یک متن یا گفتار است. در تمرین فهم کلی، لازم نیست همه جزئیات یا واژهها مشخص شوند.
Graded reader
کتاب داستان سطحبندیشده: متنی است که زبان و دشواری آن برای سطح مشخصی تنظیم شده است. معمولا برای خواندن بیشتر و مستقلتر استفاده میشود.
Grading language
هماهنگ کردن زبان معلم با کلاس: معلم واژهها، جملهها و سرعت صحبتش را متناسب با توانایی زبانآموزان انتخاب میکند. هدف، قابل فهم بودن است، نه همیشه حذف زبان طبیعی.
Grammar
دستور زبان: الگوها و قواعدی است که نشان میدهند کلمهها چگونه شکل میگیرند و کنار هم معنی میسازند. در تدریس، فرم، معنی و کاربرد این الگوها اهمیت دارند.
بیشتر بخوانید: فهرست گرامرهای انگلیسی.
Grammar-translation method (GTM)
روش گرامرترجمه: روشی تاریخی با تاکید بر توضیح قواعد، ترجمه و متن نوشتاری است. در شکل سنتی آن، تمرین ارتباط گفتاری نقش کمتری دارد.
بیشتر بخوانید: روش گرامرترجمه.
Group work
کار گروهی: چند زبانآموز برای انجام فعالیت با هم کار میکنند. هدف، نقش افراد و نتیجه مورد انتظار باید روشن باشد تا همه فرصت مشارکت داشته باشند.
بیشتر بخوانید: فعالیت گروهی در اسپیکینگ.
Guided discovery
کشف هدایتشده: معلم با مثالها و سوالهای مرحلهبهمرحله کمک میکند زبانآموز به یک الگو پی ببرد. زبانآموز بدون راهنمایی رها نمیشود تا خودش قاعده را حدس بزند.
Guided writing
نوشتن با راهنما: زبانآموز با کمکهایی مثل سوال، چارچوب متن یا واژههای پیشنهادی مینویسد. میزان کمک با توانایی و هدف فعالیت هماهنگ میشود.
بیشتر بخوانید: الگو و تمرین در تدریس رایتینگ.
H
Holistic assessment
ارزیابی کلی: به عملکرد به شکل یک کل نگاه میشود و یک قضاوت یا نمره کلی داده میشود. در ارزیابی تحلیلی، بخشهای عملکرد جداگانه سنجیده میشوند.
Humanistic approaches
رویکردهای انسانگرا: به احساس، تجربه و شخصیت زبانآموز در کنار نیازهای زبانی توجه میکنند. رابطه محترمانه و محیط امن از نکتههای مهم در این رویکردها هستند.
I
ICQ
سوال بررسی دستور فعالیت: مخفف Instruction-Checking Question است. معلم بررسی میکند زبانآموز میداند چه کاری، با چه کسی و چگونه باید انجام دهد؛ نه اینکه معنی گرامر را فهمیده یا نه.
بیشتر بخوانید: توضیح فعالیتها.
Idiom
اصطلاح زبانی: عبارتی است که معنی آن را همیشه نمیتوان از معنی جداگانه کلمههایش فهمید. برای استفاده درست باید موقعیت و میزان رسمی بودن آن را هم بدانیم.
Implicit learning
یادگیری ضمنی: یادگیری بدون توجه آگاهانه مستقیم به قاعده اتفاق میافتد. ممکن است فرد بتواند از یک الگو استفاده کند، اما نتواند قاعده آن را توضیح دهد.
Incidental learning
یادگیری اتفاقی در جریان کار دیگر: فرد هنگام انجام کاری با هدف دیگر، چیزی هم یاد میگیرد. مثلا هنگام خواندن داستان برای دنبال کردن ماجرا، واژه تازهای یاد میگیرد.
Inductive teaching
آموزش از مثال به قاعده: زبانآموز ابتدا نمونهها را میبیند و با بررسی آنها به الگو یا قاعده میرسد. این کار میتواند با راهنمایی معلم انجام شود.
بیشتر بخوانید: تدریس قیاسی و استقرایی گرامر.
Information gap
شکاف اطلاعاتی: یک نفر اطلاعاتی دارد که نفر دیگر برای انجام کار به آن نیاز دارد. زبانآموزان برای کامل کردن کار باید واقعا از هم سوال بپرسند یا توضیح بخواهند.
Input
ورودی زبان: زبانی است که فرد میشنود یا میخواند. وجود ورودی بهتنهایی به معنی یاد گرفتن همه نکتههای داخل آن نیست.
بیشتر بخوانید: نقش ورودی در فراگیری زبان.
Input enhancement
برجسته کردن نکته در ورودی: یک ویژگی زبانی در متن یا صدا برجسته میشود تا بیشتر جلب توجه کند. مثلا شکل فعلهای مورد نظر در متن پررنگ میشود.
Intake
بخش پردازششده ورودی: بخشی از زبان دریافتی است که زبانآموز به آن توجه و آن را پردازش میکند. همه چیزی که میشنویم یا میخوانیم لزوما به این مرحله نمیرسد.
Integrated skills
مهارتهای درهمتنیده: در یک درس از چند مهارت زبانی مرتبط استفاده میشود؛ مثلا متن را میخوانیم، دربارهاش گفتوگو میکنیم و پاسخی مینویسیم. فعالیتها باید ارتباط معناداری داشته باشند.
بیشتر بخوانید: ترکیب ریدینگ با مهارتهای دیگر.
Intelligibility
قابل فهم بودن گفتار: یعنی شنونده بتواند پیام گفتهشده را بفهمد. برای رسیدن به آن، شبیه یک گویشور بومی حرف زدن همیشه ضروری نیست.
بیشتر بخوانید: اهمیت تلفظ در ارتباط.
Intensive listening
گوش دادن دقیق: روی بخش مشخصی از محتوای شنیداری با دقت کار میکنیم؛ مثلا تشخیص واژهها یا اطلاعات جزئی. این کار با گوش دادن طولانی برای لذت بردن تفاوت دارد.
Intensive reading
خواندن دقیق: متن کوتاهتر را با هدف مشخص و توجه بیشتر بررسی میکنیم. هدف میتواند فهم جزئیات، رابطه ایدهها یا شیوه استفاده از زبان باشد.
Interaction
تعامل: افراد به حرف و رفتار هم پاسخ میدهند و پیام را با هم پیش میبرند. تعامل فقط نوبتی گفتن جملههای حفظشده نیست.
بیشتر بخوانید: نقش تعامل در کلاس گروهی و خصوصی.
Interaction pattern
الگوی تعامل: نشان میدهد چه کسی با چه کسی کار یا صحبت میکند؛ مثل معلم با کلاس یا زبانآموز با همگروهی. در طرح درس، تغییر این الگوها را در نظر میگیریم.
بیشتر بخوانید: برنامهریزی تعامل در طرح درس.
Interlanguage
زبان در حال رشد زبانآموز: نظام زبانی در حال تغییری است که فرد هنگام یادگیری میسازد. این نظام فقط مجموعهای از اشتباههای تصادفی نیست و میتواند الگوهای خودش را داشته باشد.
Interleaving
تمرین درهمآمیخته: بهجای تمام کردن همه تمرینهای یک نوع و سپس رفتن به نوع بعد، چند نوع مرتبط را در تمرین ترکیب میکنیم. زبانآموز باید تشخیص بدهد کدام راه یا ساختار مناسب است.
Intonation
آهنگ گفتار: بالا و پایین رفتن زیر و بمی صدا در گفتار است. میتواند به نشان دادن نگرش، تاکید یا نحوه ادامه دادن گفتوگو کمک کند.
Intrinsic motivation
انگیزه درونی: فرد کاری را به خاطر علاقه یا رضایت خود آن انجام میدهد. مثلا از فهمیدن یک زبان و گفتوگو با آن لذت میبرد.
IPA
الفبای آوانگاری بینالمللی: مخفف International Phonetic Alphabet است. مجموعهای از نشانهها برای نمایش صداهای گفتار است و با حروف معمول املای انگلیسی یکسان نیست.
بیشتر بخوانید: تلفظ و آواشناسی.
IRF
آغاز، پاسخ و پیگیری: مخفف Initiation, Response, Feedback یا Follow-up است. مثلا معلم سوال میپرسد، زبانآموز جواب میدهد و معلم پاسخ را ارزیابی یا گفتوگو را ادامه میدهد.
J
Jigsaw activity
فعالیت با اطلاعات تقسیمشده: هر فرد یا گروه بخشی از اطلاعات را دارد. سپس با کنار هم گذاشتن بخشها، تصویر کامل یا پاسخ مشترک ساخته میشود.
Journaling
یادداشتنویسی منظم: زبانآموز یا معلم تجربه، یادگیری و پرسشهای خود را ثبت میکند. این یادداشتها میتوانند به دیدن پیشرفت و شناخت مشکلهای تکراری کمک کنند.
K
Knowledge about language
دانش درباره زبان: یعنی بتوانیم الگوها و ویژگیهای زبان را بشناسیم و توضیح بدهیم. این دانش با توانایی استفاده روان از زبان مرتبط است، اما دقیقا همان توانایی نیست.
L
L1
زبان اول: زبانی است که فرد از سالهای نخست زندگی یاد گرفته است. بعضی افراد بیش از یک زبان اول دارند.
L2
زبان دوم یا زبان در حال یادگیری: در پژوهش آموزش زبان، اغلب به هر زبانی گفته میشود که پس از زبان اول یاد گرفته میشود. لزوما دومین زبان فرد از نظر ترتیب نیست.
Language awareness
آگاهی زبانی: یعنی به الگوها، معنیها و شیوه استفاده از زبان توجه کنیم و درباره آنها فکر کنیم. برای معلم، آگاهی از نیاز و برداشت زبانآموز هم مهم است.
بیشتر بخوانید: افزایش آگاهی زبانی.
Language function
کارکرد ارتباطی زبان: کاری است که با زبان انجام میدهیم؛ مثل دعوت کردن، مخالفت کردن یا پیشنهاد دادن. یک کارکرد را میتوان با چند ساختار مختلف بیان کرد.
بیشتر بخوانید: نگاه کارکردی به آموزش زبان.
Language systems
نظامهای زبان: بخشهایی مثل گرامر، واژگان، تلفظ و سازمان متن را شامل میشود. این بخشها با مهارتهایی مثل خواندن و صحبت کردن در ارتباط هستند، اما همان مهارتها نیستند.
Lead-in
ورود به موضوع درس: بخش کوتاهی در شروع درس یا فعالیت است که زبانآموز را با موضوع و موقعیت درگیر میکند. بهتر است با کاری که بعدا انجام میشود ارتباط داشته باشد.
Learner-centred teaching
تدریس زبانآموزمحور: تصمیمهای آموزشی به نیازها و یادگیری زبانآموزان توجه دارند و به آنها نقش فعال میدهند. این رویکرد به معنی حذف راهنمایی معلم نیست.
بیشتر بخوانید: نقش زبانآموز در رویکرد ارتباطی.
Learning outcome
نتیجه مورد انتظار یادگیری: توضیح میدهد زبانآموز پس از آموزش چه کاری میتواند انجام دهد. نتیجه باید تا جای ممکن قابل مشاهده و بررسی باشد.
Learning strategies
راهبردهای یادگیری: کارهایی هستند که فرد برای بهتر یاد گرفتن انجام میدهد؛ مثل مرور هدفمند، حدس زدن معنی از متن یا بررسی خطاهای خودش. مناسب بودن راهبرد به هدف بستگی دارد.
Learning styles
سبکهای یادگیری: به ترجیحهای افراد در یادگیری گفته میشود. اما ترجیح شخصی را نباید با این ادعا یکی دانست که هر فرد فقط با یک سبک ثابت بهتر یاد میگیرد.
Lesson plan
طرح درس: نقشهای برای هدف، مراحل، فعالیتها، زمان و ابزار کلاس است. طرح درس راهنماست و معلم میتواند با توجه به اتفاقهای کلاس آن را تنظیم کند.
بیشتر بخوانید: نوشتن طرح درس.
Lexical approach
رویکرد واژگانی: به نقش واژهها، همآیندها و تکههای آماده زبان توجه زیادی دارد. در این نگاه، یادگیری زبان فقط ساختن جمله از قواعد جدا نیست.
Lexical set
گروه واژگانی مرتبط: گروهی از واژههاست که رابطه مشترکی دارند؛ مثلا نام نوشیدنیها. نوع رابطه میتواند معنایی، موضوعی یا از نوع دیگری باشد.
بیشتر بخوانید: آموزش واژههای مرتبط.
Lexis
واژگان: هم کلمههای جدا و هم عبارتها و ترکیبهای چندکلمهای را در بر میگیرد. پس آموزش واژگان فقط آموزش معنی کلمههای تک نیست.
بیشتر بخوانید: تدریس واژگان.
Lingua franca
زبان مشترک ارتباط: زبانی است که افراد با زبانهای اول متفاوت برای ارتباط با هم استفاده میکنند. وقتی این زبان انگلیسی باشد، اصطلاح ELF هم به کار میرود.
Listening
مهارت شنیداری: فهمیدن گفتار و ساختن معنی از چیزی است که میشنویم. تشخیص صدا و کلمه، استفاده از موقعیت و دنبال کردن منظور گوینده همگی نقش دارند.
بیشتر بخوانید: تدریس لیسنینگ.
Literacy
توانایی کار با متن: در معنای پایه، به خواندن و نوشتن اشاره دارد. در کاربردهای گستردهتر، فهمیدن و ساختن متنهای مناسب در محیطهای اجتماعی و دیجیتال را هم در بر میگیرد.
Lockstep teaching
پیش رفتن همزمان کل کلاس: همه زبانآموزان در یک زمان، فعالیت و مراحل یکسانی را با هدایت معلم دنبال میکنند. این شیوه میتواند مفید باشد، اما تنها شکل اداره کلاس نیست.
M
MALL
یادگیری زبان با ابزار همراه: مخفف Mobile-Assisted Language Learning است. استفاده آموزشی از تلفن همراه و ابزارهای مشابه برای تمرین و ارتباط زبانی را شامل میشود.
Materials development
طراحی و تولید محتوای آموزشی: ساختن، انتخاب و تنظیم متن، تمرین، صدا و ابزارهای آموزشی است. نقطه شروع باید نیاز یادگیری باشد، نه فقط جذاب بودن ظاهر محتوا.
Meaning
معنی و مفهوم: پیامی است که واژه یا ساختار در موقعیت مشخص منتقل میکند. در تدریس باید روشن کنیم زبانآموز فقط فرم را تکرار میکند یا مفهومش را هم میفهمد.
بیشتر بخوانید: انتقال مفهوم در تدریس واژگان.
Mediation
کمک به فهم و ارتباط: فرد کمک میکند دیگران یک متن، ایده یا حرف همدیگر را بهتر بفهمند. خلاصه کردن و ساده توضیح دادن نمونهاند؛ این کار فقط ترجمه بین دو زبان نیست.
Metacognition
فکر کردن به روند یادگیری: یعنی برای کار خود برنامه بریزیم، هنگام انجام آن پیشرفت را بررسی کنیم و در پایان نتیجه را بسنجیم. زبانآموز با این کار یادگیریاش را آگاهانهتر مدیریت میکند.
Metalanguage
زبان توضیح دادن زبان: اصطلاحهایی مثل فعل، هجا یا حرف اضافه هستند که برای صحبت درباره زبان استفاده میکنیم. مقدار استفاده از آنها باید با نیاز زبانآموز هماهنگ باشد.
Method
روش تدریس: مجموعهای نسبتا منظم از اصول و شیوههای اجرایی برای آموزش است. روش معمولا از یک رویکرد کلی درباره زبان و یادگیری تاثیر میگیرد.
بیشتر بخوانید: روشهای تدریس زبان.
Methodology
اصول و شیوههای تدریس: به منطق و چگونگی آموزش، انتخاب فعالیتها و اجرای درس مربوط است. در گفتوگوهای حرفهای، گاهی برای مجموعه شیوههای یک معلم یا دوره هم استفاده میشود.
MFP
معنی، فرم و تلفظ: مخفف Meaning, Form and Pronunciation است. یادآوری میکند هنگام آموزش یک نکته، فقط معنی یا فقط ساختار آن کافی نیست و باید به تلفظ هم توجه کرد.
بیشتر بخوانید: معنی، فرم و تلفظ واژه.
Microteaching
تدریس کوتاه تمرینی: معلم بخشی کوتاه از درس را در محیط تمرینی اجرا میکند و بازخورد میگیرد. هدف، تمرکز روی مهارتی مشخص و بهتر کردن آن است.
Minimal pair
جفت کمینه: دو واژه هستند که فقط در یک صدای مشخص تفاوت دارند؛ مثل ship و sheep. از این جفتها برای تشخیص و تمرین تفاوت صداها استفاده میشود.
Mixed-ability class
کلاس با تواناییهای متفاوت: زبانآموزان در مهارت، سرعت یا میزان دانش تفاوت دارند. حتی در کلاسی با یک برچسب سطح، همه افراد نیازهای کاملا یکسانی ندارند.
Modelling
ارائه نمونه: معلم نمونهای از زبان، متن یا اجرای فعالیت را نشان میدهد تا انتظار روشن شود. نمونه باید راهنما باشد، نه اینکه همیشه تنها پاسخ ممکن تلقی شود.
بیشتر بخوانید: ارائه الگوی نوشتاری.
Monitoring
بررسی فعالیت در جریان کلاس: معلم هنگام کار زبانآموزان گوش میدهد یا کارشان را میبیند تا فهم، مشارکت و مشکلها را بررسی کند. هدف فقط پیدا کردن اشتباه نیست.
Morphology
ساخت واژه: به شکل و اجزای سازنده کلمهها میپردازد. مثلا بررسی میکند یک پسوند چگونه کلمه تازه یا شکل جمع میسازد.
Motivation
انگیزه: دلیلها و نیرویی است که فرد را به شروع و ادامه یادگیری کمک میکند. انگیزه ثابت نیست و میتواند با تجربه کلاس و شرایط زندگی تغییر کند.
Multilingualism
چندزبانگی: استفاده از چند زبان در زندگی فرد یا جامعه است. افراد چندزبانه ممکن است هر زبان را برای موقعیتها و کارهای متفاوتی به کار ببرند.
N
Native-speakerism
برتری دادن صرف به بومی بودن: باوری است که بومی بودن را بهخودیخود نشانه معلم بهتر یا الگوی برتر میداند. مهارت تدریس را باید با شواهد حرفهای سنجید، نه فقط زبان اول فرد.
Needs analysis
نیازسنجی: جمع کردن اطلاعات درباره هدفها، تواناییها و نیازهای زبانی فرد یا گروه است. نتیجه آن به انتخاب محتوا و برنامه دوره کمک میکند.
Negotiation of meaning
روشن کردن معنی در تعامل: وقتی پیام روشن نیست، افراد با سوال، تکرار یا توضیح دوباره تلاش میکنند همدیگر را بفهمند. این رفتوبرگشت میتواند فرصت یادگیری ایجاد کند.
Norm-referenced assessment
سنجش نسبت به دیگران: نتیجه فرد با عملکرد یک گروه مقایسه میشود. رتبه یا جایگاه او در آن گروه اهمیت دارد، نه فقط رسیدن به یک معیار ثابت.
Noticing
متوجه شدن نکته زبانی: زبانآموز آگاهانه به یک ویژگی زبان توجه میکند؛ مثلا تفاوت چیزی که گفته با نمونه درست. توجه کردن بهتنهایی به معنی تسلط کامل نیست.
Notional-functional syllabus
سرفصل مفهومیکارکردی: محتوای دوره بر اساس مفهومهایی مثل زمان و مقدار و کارکردهایی مثل درخواست و پیشنهاد تنظیم میشود. ترتیب درسها فقط فهرست زمانهای دستوری نیست.
O
Observation
مشاهده تدریس: کسی اجرای کلاس را با هدف مشخص بررسی میکند. یادداشت شواهد و بازخورد روشن میتواند به رشد معلم کمک کند؛ مشاهده همیشه برای نمره دادن نیست.
بیشتر بخوانید: مشاهده کلاس و دریافت بازخورد.
Open-ended question
سوال باز: پاسخ آن به یک کلمه یا گزینه از پیش مشخص محدود نیست. زبانآموز میتواند فکر، تجربه یا دلیل خود را توضیح دهد.
Output
زبان تولیدشده: زبانی است که فرد هنگام صحبت کردن یا نوشتن تولید میکند. تولید زبان میتواند کمک کند متوجه کمبودهای دانستههای خود شود.
بیشتر بخوانید: مریل سواین و فرضیه خروجی.
Overgeneralisation
تعمیم بیش از حد قاعده: زبانآموز قاعدهای را در جایی به کار میبرد که استثنا یا الگوی دیگری دارد. ساختن goed بهجای went نمونهای از این روند است.
P
Pair work
کار دونفره: دو زبانآموز برای انجام فعالیت با هم کار میکنند. دستور روشن و هدف مناسب کمک میکنند هر دو نفر فرصت استفاده از زبان داشته باشند.
بیشتر بخوانید: کار دونفره در اسپیکینگ.
Paraphrasing
بازگویی با بیان دیگر: یک پیام را با واژهها یا ساختارهای متفاوت و با حفظ معنی اصلی بیان میکنیم. این مهارت برای توضیح، نوشتن و جبران کمبود واژه مفید است.
Peer assessment
ارزیابی همکلاسی: زبانآموزان با معیارهای روشن، کار همدیگر را بررسی میکنند. لازم است برای این کار راهنما و تمرین داشته باشند.
Peer correction
تصحیح توسط همکلاسی: زبانآموز به همکلاسی خود برای پیدا کردن و اصلاح مشکل زبانی کمک میکند. معلم باید شرایط محترمانه و راهنمای مناسب فراهم کند.
بیشتر بخوانید: تصحیح با کمک همکلاسیها.
Personalisation
پیوند دادن درس با زندگی فرد: زبانآموز از محتوای درس برای صحبت درباره تجربه، نظر یا نیاز خودش استفاده میکند. لازم نیست برای این کار اطلاعات خصوصیاش را با کلاس در میان بگذارد.
Phoneme
واج: واحدی صوتی است که تفاوتش میتواند معنی واژه را تغییر دهد. مثلا تفاوت صدای آغازین pin و bin باعث تفاوت معنی آنها میشود.
بیشتر بخوانید: صداها و نظام تلفظ انگلیسی.
Phonemic chart
جدول نشانههای واجی: نمایشی از صداهای یک زبان با نشانههای آوانگاری است. میتوان از آن برای نشان دادن و مقایسه صداهای انگلیسی استفاده کرد.
Phonetics
آواشناسی: به ویژگیهای صداهای گفتار و نحوه تولید و شنیدن آنها میپردازد. مثلا بررسی میکند زبان و لبها برای ساختن یک صدا چه میکنند.
بیشتر بخوانید: قواعد تلفظ و آواشناسی.
Phonics
آموزش رابطه حرف و صدا: به زبانآموز کمک میکند رابطه نوشتار و صدا را برای خواندن و نوشتن یاد بگیرد. با آموزش همه جنبههای تلفظ یا حفظ نشانههای IPA یکسان نیست.
Phonology
نظام صوتی زبان: الگوها و نقش صداها در یک زبان را بررسی میکند. آهنگ گفتار، تکیه و رابطه صداها در کنار هم از موضوعهای آن هستند.
بیشتر بخوانید: نظام صوتی و تلفظ.
Placement test
آزمون تعیین سطح: برای انتخاب کلاس یا نقطه شروع مناسب برگزار میشود. نتیجه خوب باید با نوع دوره و مهارتهای مورد نیاز آن ارتباط داشته باشد.
Plenary
فعالیت یا جمعبندی کل کلاس: بخشی است که همه کلاس با هم در آن شرکت میکنند؛ مثلا برای مقایسه پاسخها یا جمعبندی. این اصطلاح فقط به پایان درس محدود نیست.
Portfolio
مجموعه کارهای زبانآموز: نمونههایی از کار فرد در طول زمان جمع میشود تا پیشرفت و توانایی او را نشان بدهد. بهتر است انتخاب نمونهها با هدف و بازنگری همراه باشد.
PPP
ارائه، تمرین و تولید: مخفف Presentation, Practice, Production است. ابتدا نکته معرفی میشود، سپس تمرین هدایتشده انجام میشود و بعد فرصت استفاده آزادتر فراهم میشود.
بیشتر بخوانید: مراحل تدریس گرامر.
Pragmatics
کاربرد زبان در موقعیت: بررسی میکند منظور افراد با توجه به موقعیت و رابطه آنها چگونه فهمیده میشود. مثلا یک سوال میتواند در عمل درخواست یا پیشنهاد باشد.
Pre-teaching
آموزش پیش از فعالیت اصلی: معلم پیش از خواندن، شنیدن یا انجام کار، بعضی نکتههای ضروری را آماده میکند. قرار نیست همه واژههای ناآشنا از قبل توضیح داده شوند.
بیشتر بخوانید: آمادهسازی پیش از خواندن.
Prior knowledge
دانستههای قبلی: اطلاعات و تجربهای است که زبانآموز از قبل درباره زبان یا موضوع دارد. فعال کردن این دانستهها میتواند فهم مطلب تازه را آسانتر کند.
بیشتر بخوانید: فعالیتهای پیش از ریدینگ.
Problem-solving task
تسک حل مسئله: زبانآموزان برای پیدا کردن راهحل یک مشکل از زبان استفاده میکنند. نتیجه اصلی، راهحل یا تصمیم است، نه صرفا ساختن جمله با یک فرم مشخص.
Process writing
نوشتن بهعنوان یک فرایند: نوشتن شامل ایدهپردازی، طرح اولیه، پیشنویس، بازنگری و ویرایش دیده میشود. زبانآموز میتواند در چند مرحله بازخورد بگیرد و متنش را بهتر کند.
بیشتر بخوانید: مراحل فرایند نوشتن.
Product writing
نوشتن با تاکید بر محصول نهایی: تمرکز بیشتر بر ویژگیهای متن نهایی و نمونه مناسب آن است. زبانآموز ساختار و زبان نمونه را بررسی میکند تا متن مشابهی بنویسد.
بیشتر بخوانید: کار با الگوی متن و تولید نوشتار.
Productive skills
مهارتهای تولیدی: صحبت کردن و نوشتن هستند که در آنها پیام زبانی تولید میکنیم. این مهارتها معمولا با شنیدن، خواندن و تعامل ارتباط دارند.
Proficiency
توانایی کلی استفاده از زبان: یعنی فرد در موقعیتهای مورد نظر تا چه اندازه میتواند زبان را بفهمد و به کار ببرد. این توانایی فقط حفظ قواعد یا تعداد واژههای آشنا نیست.
Proficiency test
آزمون توانایی زبانی: توانایی زبان را برای هدفی مشخص میسنجد و لزوما به محتوای یک کتاب یا دوره خاص وابسته نیست. این آزمون با امتحان مطالب تدریسشده تفاوت دارد.
Project-based learning
یادگیری پروژهمحور: زبانآموزان در چند مرحله روی پروژهای کار میکنند و نتیجهای مثل گزارش یا ارائه میسازند. زبان در جریان تحقیق، همکاری و ساخت محصول استفاده میشود.
Prompt
سرنخ یا محرک: چیزی است که به شروع یا ادامه پاسخ کمک میکند؛ مثل تصویر، کلمه یا آغاز جمله. معلم با سرنخ کمک میکند بدون اینکه همیشه جواب کامل را بدهد.
Pronunciation
تلفظ: نحوه تولید صداها و الگوهای گفتار است. تلفظ شامل صداهای جدا، تکیه، آهنگ و گفتار پیوسته میشود.
Q
Questioning
شیوه سوال پرسیدن: به انتخاب و طرح سوال برای هدفی مشخص مربوط است؛ مثل بررسی مفهوم، باز کردن بحث یا گرفتن اطلاعات. نوع سوال و فرصت فکر کردن روی کیفیت پاسخ اثر میگذارند.
R
Rapport
رابطه کاری خوب در کلاس: رابطهای همراه با اعتماد، احترام و احساس راحتی میان افراد کلاس است. این رابطه میتواند مشارکت و درخواست کمک را آسانتر کند.
Reading
مهارت خواندن: ساختن معنی از متن نوشتاری است. علاوه بر شناخت واژهها، استفاده از دانستههای قبلی و فهم ارتباط ایدهها هم نقش دارند.
بیشتر بخوانید: تدریس ریدینگ.
Realia
اشیای واقعی در آموزش: اشیایی مثل بسته غذا، بلیت یا لباس هستند که برای معرفی معنی یا ساخت موقعیت به کلاس میآوریم. این اشیا باید در خدمت هدف درس باشند.
Recast
بازگویی اصلاحشده: معلم پیام زبانآموز را با شکل درستتر بازگو میکند، معمولا بدون توضیح مستقیم خطا. زبانآموز ممکن است همیشه متوجه اصلاحی بودن آن نشود.
بیشتر بخوانید: بازگویی اصلاحی در کلاس.
Receptive skills
مهارتهای دریافتی: خواندن و شنیدن هستند که در آنها پیام زبانی را دریافت و تفسیر میکنیم. دریافتی بودن به معنی منفعل بودن ذهن نیست.
Receptive vocabulary
واژگان دریافتی: واژههایی هستند که معنی آنها را هنگام خواندن یا شنیدن میفهمیم. ممکن است هنوز نتوانیم همان واژهها را بهراحتی در گفتار یا نوشتار به کار ببریم.
Recycling
بازگشت برنامهریزیشده به زبان: واژه یا ساختار قبلی در موقعیتها و فعالیتهای تازه دوباره استفاده میشود. هدف، تثبیت و گسترش کاربرد است، نه فقط تکرار همان تمرین قبلی.
Referential question
سوال برای دریافت اطلاعات واقعی: پرسشگر واقعا به پاسخ فرد نیاز دارد یا میخواهد نظر او را بداند. مثلا از زبانآموز درباره تجربهای میپرسد که خودش از آن خبر ندارد.
Reflection
بازنگری در تجربه تدریس: معلم به شواهد کلاس فکر میکند تا بفهمد چه چیزی، برای چه کسی و چرا خوب یا بد پیش رفته است. نتیجه باید به تصمیمهای بعدی کمک کند.
بیشتر بخوانید: شناخت ضعفها و بازنگری تدریس.
Reformulation
بازنویسی یا بازگویی بهتر: پیام زبانآموز با زبانی درستتر، روشنتر یا مناسبتر بیان میشود و معنی اصلی حفظ میشود. مقایسه دو نسخه میتواند به دیدن راههای دیگر بیان کمک کند.
بیشتر بخوانید: بازگویی بهتر هنگام تصحیح.
Register
گونه متناسب با موقعیت: شیوه انتخاب واژه و ساختار با مخاطب، هدف و محیط ارتباط تغییر میکند. رسمی یا خودمانی بودن بخشی از این تفاوت است.
Reliability
پایایی سنجش: یعنی نتیجه سنجش در شرایط مشابه تا چه حد قابل اعتماد و تکرارپذیر است. دستور نامشخص یا تفاوت زیاد در نمرهدهی میتواند پایایی را کم کند.
Retrieval practice
تمرین بازیابی: زبانآموز تلاش میکند مطلب را از حافظه به یاد بیاورد، نه اینکه فقط دوباره آن را ببیند. پرسش کوتاه یا ساختن جمله بدون نگاه به جزوه نمونههایی از آن هستند.
Role-play
بازی نقش: زبانآموز در موقعیت و نقشی مشخص از زبان استفاده میکند؛ مثلا مشتری و مسئول پذیرش. نقشها باید دلیل و هدفی برای گفتوگو داشته باشند.
بیشتر بخوانید: نقشآفرینی و تکنیکهای مکالمه.
Rubric
جدول راهنمای ارزیابی: معیارها و توصیف سطحهای مختلف عملکرد را کنار هم نشان میدهد. این جدول کمک میکند انتظار از کار و دلیل بازخورد روشنتر باشد.
S
Scaffolding
کمک موقت برای مستقل شدن: معلم یا همکلاسی کمکی متناسب با نیاز فرد میدهد تا کاری را انجام دهد که فعلا تنهایی از پسش برنمیآید. با بیشتر شدن توانایی، کمک کم میشود.
Scanning
جستوجوی اطلاعات مشخص: متن را برای پیدا کردن چیزی مثل تاریخ، نام یا قیمت مرور میکنیم. هدف، خواندن دقیق همه جملهها نیست.
Schema
چارچوب دانستههای ذهنی: دانش سازمانیافتهای است که از موضوعها و موقعیتها داریم. مثلا آشنایی با روند رستوران رفتن میتواند به فهم گفتوگویی در رستوران کمک کند.
Schwa
صدای خنثی: صدای /ə/ است که در بسیاری از هجاهای بدون تکیه انگلیسی شنیده میشود. شناخت آن میتواند به درک شکل طبیعی تلفظ واژهها کمک کند.
Self-assessment
خودارزیابی: زبانآموز کار و پیشرفت خود را با معیارهای روشن بررسی میکند. هدف این است که بهتر بداند چه میتواند انجام دهد و قدم بعدیاش چیست.
Self-correction
خوداصلاحی: زبانآموز مشکل زبانی خود را تشخیص میدهد و اصلاح میکند. گاهی یک مکث یا سرنخ معلم برای فعال شدن این کار کافی است.
بیشتر بخوانید: فرصت اصلاح خطا توسط زبانآموز.
Self-regulated learning
یادگیری با مدیریت خود: فرد هدف میگذارد، برای یادگیری برنامه میریزد و روند و نتیجه کارش را بررسی میکند. تنظیم زمان و تغییر راهبرد هم بخشی از آن است.
Semantics
معناشناسی: به معنی واژهها، عبارتها و جملهها و رابطه میان آنها میپردازد. شناخت رابطههایی مثل هممعنی و متضاد بودن در این حوزه قرار میگیرد.
Sentence stress
تکیه جمله: بعضی کلمهها یا بخشها در جمله برجستهتر گفته میشوند. تغییر تکیه میتواند چیزی را که برای گوینده مهم است مشخص کند.
Silent period
دوره کمگویی آغاز یادگیری: بعضی زبانآموزان در شروع، مدتی بیشتر گوش میدهند و کمتر حرف میزنند. این حالت برای همه یکسان نیست و نباید مدت ثابتی به همه تحمیل شود.
Skimming
خواندن برای دریافت کلیت: متن را نسبتا سریع میخوانیم تا موضوع و مسیر کلی آن را بفهمیم. هدف، پیدا کردن یک عدد مشخص یا تحلیل همه جملهها نیست.
SLA
فراگیری زبان دوم: مخفف Second Language Acquisition است. هم به روند یادگیری زبان پس از زبان اول و هم به حوزه پژوهش درباره این روند اشاره دارد.
بیشتر بخوانید: نظریه کراشن.
Slip
لغزش زبانی: اشتباهی گذراست که فرد با وجود دانستن شکل درست انجام میدهد؛ مثلا از خستگی یا بیتوجهی. معمولا با یادآوری میتواند آن را اصلاح کند.
Sociocultural theory
نظریه اجتماعیفرهنگی: به نقش تعامل با دیگران، ابزارها و محیط اجتماعی در رشد یادگیری توجه میکند. کمک گرفتن و بهتدریج مستقل شدن از مفاهیم مهم مرتبط با آن هستند.
Spaced practice
تمرین با فاصله زمانی: مرور و تمرین در چند نوبت با فاصله انجام میشود، نه فقط یک بار و بهصورت فشرده. فاصلهها باید با نیاز و میزان یادگیری تنظیم شوند.
Speaking
مهارت گفتاری: استفاده از زبان برای ساختن و رساندن پیام شفاهی است. سازمان دادن فکر، تلفظ، انتخاب زبان و پاسخ به مخاطب همگی در آن نقش دارند.
بیشتر بخوانید: تدریس اسپیکینگ.
STT
زمان صحبت زبانآموز: مخفف Student Talking Time است. مقدار زمانی است که زبانآموزان حرف میزنند؛ کیفیت، هدف و سهم افراد هم به اندازه مقدار زمان اهمیت دارد.
Substitution drill
تمرین جایگزینی: زبانآموز در یک الگو، بخش مشخصی را با کلمه یا عبارت دیگری عوض میکند. این تمرین معمولا برای تمرین کنترلشده فرم استفاده میشود.
Summative assessment
سنجش جمعبندی: برای قضاوت درباره یادگیری در پایان یک بخش یا دوره انجام میشود. نتیجه میتواند برای نمره یا گواهی استفاده شود؛ هدف آن با سنجش تکوینی تفاوت دارد.
Syllabus
سرفصل دوره: نشان میدهد در یک دوره چه محتوا و تواناییهایی و با چه ترتیبی کار میشوند. سرفصل میتواند بر مهارت، موضوع، ساختار یا تسک بنا شود.
Syntax
ساخت جمله: به نحوه کنار هم قرار گرفتن کلمهها و عبارتها در جمله مربوط است. ترتیب اجزا و رابطه میان آنها روی ساخت و معنی اثر میگذارد.
T
Target language
زبان یا نکته هدف: گاهی یعنی زبانی که فرد یاد میگیرد و گاهی یعنی واژه یا ساختاری که هدف یک درس است. معنی دقیق آن را باید از متن فهمید.
Task
تسک یا کار ارتباطی: فعالیتی است که در آن تمرکز اصلی بر معنی و رسیدن به نتیجهای مشخص است؛ مثل انتخاب یک خانه. هر تمرین جایخالی لزوما تسک ارتباطی نیست.
بیشتر بخوانید: نمونه طرح درس تسکمحور.
Task cycle
چرخه تسک: مجموعه مرحلههای مرتبط با آماده شدن، انجام تسک و کار روی نتیجه یا زبان آن است. ترتیب دقیق این مرحلهها در چارچوبهای مختلف یکسان نیست.
بیشتر بخوانید: اجرای مراحل یک درس تسکمحور.
Task-based language teaching (TBLT)
تدریس زبان تسکمحور: تسکهای معنادار محور برنامهریزی و آموزش هستند. زبانآموز برای رسیدن به نتیجه از زبان استفاده میکند و آموزش نکتههای زبانی هم میتواند در این مسیر انجام شود.
بیشتر بخوانید: تدریس تسکمحور.
Teacher cognition
دانستهها و باورهای معلم: به چیزهایی اشاره دارد که معلم میداند، باور دارد و هنگام تدریس درباره آنها فکر میکند. اینها روی تصمیمهای او در کلاس اثر میگذارند.
Teacher development
رشد حرفهای معلم: فرایند ادامهدار بهتر شدن دانش، قضاوت و مهارت تدریس است. فقط جمع کردن مدرک نیست و میتواند از بررسی تجربههای روزمره شروع شود.
بیشتر بخوانید: پیشرفت در تدریس.
Teacher training
آموزش مهارت تدریس: آموزش سازمانیافتهای برای یاد گرفتن یا بهتر کردن مهارتهای تدریس است. نمونه عملی، تمرین تدریس و بازخورد میتوانند بخشی از آن باشند.
بیشتر بخوانید: آموزش لازم برای شروع تدریس.
TEFL
تدریس انگلیسی بهعنوان زبان خارجی: مخفف Teaching English as a Foreign Language است. نام یک حوزه کاری است و بهتنهایی نام یک مدرک با استاندارد واحد نیست.
بیشتر بخوانید: تفاوت تفل، تیسول و سلتا.
Tense
زمان دستوری فعل: شکلی دستوری است که به قرار گرفتن موقعیت در زمان کمک میکند. زمان واقعی رویداد و نام ساختار همیشه یکی نیستند؛ مثلا شکل حال میتواند برای آینده استفاده شود.
بیشتر بخوانید: درسهای زمانها در انگلیسی.
TESOL
تدریس انگلیسی به گویشوران زبانهای دیگر: مخفف Teaching English to Speakers of Other Languages است. عنوانی گسترده برای این حوزه است؛ دورههای مختلف با این عنوان، کیفیت و اعتبار یکسانی ندارند.
بیشتر بخوانید: تفاوت تیسول، تفل و سلتا.
Test–teach–test
سنجش، آموزش و سنجش دوباره: ابتدا عملکرد بررسی میشود، سپس نیازهای مشخص آموزش داده میشوند و در پایان دوباره فرصت اجرا و بررسی وجود دارد. این اصطلاح با زمان صحبت معلم یکی نیست.
Think–pair–share
فکر فردی، گفتوگوی دونفره و اشتراک: زبانآموز ابتدا خودش فکر میکند، سپس با یک نفر صحبت میکند و بعد نتیجه را با جمع در میان میگذارد. این ترتیب فرصت آماده شدن به افراد بیشتری میدهد.
TKT
آزمون دانش تدریس: مخفف Teaching Knowledge Test است. آزمونی از کمبریج درباره دانش آموزش زبان است؛ قبولی در آن بهتنهایی مشاهده و ارزیابی تدریس واقعی فرد نیست.
Top-down processing
فهم با کمک دانش و موقعیت: فرد با استفاده از موضوع، موقعیت و دانستههای قبلی برای فهم متن یا گفتار پیشبینی میکند. این فرایند معمولا همراه با توجه به کلمهها و ساختارها عمل میکند.
TPR
پاسخ بدنی کامل: مخفف Total Physical Response است. زبانآموز با حرکت و انجام دستور به زبان پاسخ میدهد؛ مثلا میشنود و یک شیء را جابهجا میکند.
Transfer
انتقال بین زبانها: دانش یک زبان بر یادگیری یا استفاده از زبان دیگر اثر میگذارد. این اثر میتواند کمککننده باشد یا باعث کاربرد الگویی نامناسب شود.
Translanguaging
استفاده از همه تواناییهای زبانی: زبانآموز از زبانهای مختلفی که میداند برای فکر کردن، فهمیدن و ارتباط کمک میگیرد. مثلا ایده را با کمک زبان اول آماده میکند و نتیجه را به انگلیسی ارائه میدهد.
TTT
زمان صحبت معلم: مخفف Teacher Talking Time است. میزان حرف زدن معلم در کلاس را نشان میدهد؛ مهم است این زمان هدفمند باشد و فرصت مشارکت زبانآموز را نگیرد.
Turn-taking
نوبتگیری در گفتوگو: روش گرفتن، حفظ کردن و واگذار کردن نوبت صحبت است. شنیدن نشانههای پایان حرف دیگران هم بخشی از این مهارت است.
U
Uptake
واکنش زبانآموز به بازخورد: پاسخی است که نشان میدهد زبانآموز با بازخورد چه کرده؛ مثلا جمله را اصلاح کرده است. اصلاح فوری لزوما نشاندهنده یادگیری ماندگار نیست.
V
Validity
اعتبار سنجش: به این مربوط است که تفسیر و استفاده ما از نتیجه سنجش برای هدف مورد نظر چقدر پشتوانه دارد. آزمون ثابت و منظم هم ممکن است توانایی نامربوطی را بسنجد.
Visual aids
ابزارهای دیداری: تصویر، نمودار و ابزارهای مشابه هستند که به توضیح یا انجام فعالیت کمک میکنند. شلوغ کردن صفحه با تصویرهای بیربط لزوما فهم را بهتر نمیکند.
بیشتر بخوانید: استفاده از تصویر و حرکت در تدریس لغت.
Vocabulary depth
عمق دانش واژه: یعنی درباره یک واژه چقدر میدانیم؛ مثل معنیها، تلفظ، همآیندها و موقعیت استفاده. شناختن ترجمه یک کلمه فقط بخشی از این دانش است.
Vocabulary size
اندازه دامنه واژگان: به تعداد واژهها یا خانوادههای واژگانی آشنا برای فرد اشاره دارد. عدد دقیق به شیوه شمارش و نوع آزمون بستگی دارد و همه توانایی زبانی را نشان نمیدهد.
W
Wait time
زمان فرصت پاسخ: معلم بعد از سوال کمی صبر میکند تا زبانآموز فرصت فکر کردن و پاسخ دادن داشته باشد. جواب دادن فوری خود معلم میتواند این فرصت را از بین ببرد.
Warm-up
فعالیت شروع کلاس: فعالیتی کوتاه برای آماده شدن و ورود به فضای کلاس است. بهتر است با شرایط گروه و زمان درس هماهنگ باشد؛ لزوما همان ورود به موضوع اصلی نیست.
Washback (Backwash)
اثر آزمون بر تدریس و یادگیری: نوع امتحان میتواند روی محتوای تدریس و شیوه تمرین اثر بگذارد. این اثر میتواند مفید باشد یا باعث محدود شدن یادگیری به تکنیک تست زدن شود.
Weak form
شکل ضعیف تلفظ: بعضی کلمههای دستوری در گفتار بدون تکیه، کوتاهتر یا با صدای متفاوت گفته میشوند. مثلا تلفظ بعضی حروف اضافه در جمله با شکل جداگانه آنها تفاوت دارد.
Willingness to communicate (WTC)
آمادگی برای شروع ارتباط: تمایل فرد به وارد شدن به گفتوگو در یک موقعیت مشخص است. اعتماد، موضوع، مخاطب و فضای کلاس میتوانند روی آن اثر بگذارند.
Word family
خانواده واژگانی: گروهی از واژههای مرتبط است که از یک پایه ساخته شدهاند؛ مثل teach و teacher. اعضای یک خانواده ممکن است نقش و کاربرد متفاوتی داشته باشند.
Word stress
تکیه واژه: یک هجا در واژه برجستهتر از هجاهای دیگر تلفظ میشود. جای تکیه میتواند در فهمیده شدن واژه نقش مهمی داشته باشد.
بیشتر بخوانید: تکیه واژه و تلفظ.
Working memory
حافظه کاری: به نگه داشتن و پردازش کوتاهمدت اطلاعات هنگام انجام کار کمک میکند. دستور طولانی و چندمرحلهای میتواند فشار زیادی بر این توانایی وارد کند.
Writing
مهارت نوشتاری: ساختن متن برای رساندن پیام به مخاطب است. ایدهپردازی، سازمان دادن متن، انتخاب زبان و بازنگری همگی بخشی از آن هستند.
بیشتر بخوانید: تدریس رایتینگ.
Y
Young learners (YL)
زبانآموزان کودک: اصطلاحی برای گروههای سنی پایینتر است که دامنه دقیق آن بین دورهها و منابع فرق میکند. فعالیت مناسب باید با سن و رشد کودک هماهنگ باشد.
Z
Zone of proximal development (ZPD)
محدوده رشد با کمک دیگران: به فاصله میان کاری که فرد مستقل انجام میدهد و کاری که با کمک مناسب میتواند انجام دهد اشاره دارد. این مفهوم یک سطح ثابت CEFR یا عدد مشخص نیست.
برای مطالعه بیشتر
برای خواندن توضیحهای گستردهتر و آشنایی با کاربرد اصطلاحها، میتوانید به این منابع مراجعه کنید:
An A–Z of ELT، وبلاگ اسکات تورنبری
واژهنامه TKT کمبریج
راهنمای سنجش یادگیری بریتیش کانسیل
راهنمای کمک موقت به یادگیری از بنیاد بل
فهرست اختصارات آموزش زبان، گردآوری دکتر سپیده مهرآیین