مدیریت کلاس زبان شامل تمام اصول و مهارتهایی میشود که معلم زبان به کار میگیرد تا کلاس بهتر و مفیدتری داشته باشد اما شاید همیشه بطور مستقیم مربوط به خود تدریس زبان نشود.
بعضی از تکنیکهای مدیریت کلاس در دل مهارتهای تدریس زبان قرار دارند و بعضی دیگر از تکنیکهای مدیریت کلاس هم بطور مستقیم شامل اداره کردن کلاس و واکنشها میشوند:
• • •
تمهیداتی که معلم یا آموزشگاه میاندیشد تا کلاس با تعامل بیشتر و بهتری انجام شود، جزیی از مدیریت کلاس به حساب میآیند.
یکی از این تمهیدات، شامل نحوه چیدمان کلاس و صندلیها میشود طوری که وقتی معلم صحبت میکند، همه زبانآموزان به او دید داشته باشند اما در عین حال زبانآموزان بتوانند بهراحتی با هم تعامل کنند و در تمرینهای دو نفره یا گروهی شرکت کنند. جای قرار گرفتن تلویزیون یا مانیتور و بورد هم یکی دیگر از همین تمهیدات برای مدیریت کلاس زبان است.
در تصویر زیر، انواع چیدمان را برای کلاس میبینید که هرکدام کاربرد خود را دارند:
• • •
طراحی و پلن کردن درس یکی از مهارتهای مهم در تدریس زبان است که ماجول جداگانه دارد اما از این لحاظ که چطور معلم میتواند قبل از کلاس و در طراحی درس، سطح تعامل را بالا ببرد، کیفیت ارائه را بهتر کند و زمانبندی را در نظر بگیرد، میتوان پلن کردن را جزیی از مدیریت کلاس در نظر گرفت.
همچنین، نوع اکتیویتی از لحاظ سطح سختی آن، و انتخاب متریال از لحاظ اینکه زبانآموزان بتوانند با موضوع آن ارتباط برقرار کنند هم جزیی از مدیریت کلاس محسوب میشود.
• • •
تعامل یکی از فاکتورهای مهم در تدریس و یادگیری زبان است. هرچقدر که معلم مراقب باشد که در مراحل مختلف درس، تعامل مناسب بین زبانآموزان و بین معلم و زبانآموزان برقرار شود، مدیریت کلاس قویتری خواهد داشت. انواع تعامل در کلاس زبان و در مراحل مختلف درس عبارتند از:
• • •
توضیحاتی که معلم برای نحوه انجام تمرینها و اکتیویتیها و تسکها میدهد، میتواند به اندازه انجام دادن آن اکتیویتی مهم باشد. اگر زباناموز نداند که دقیقاً باید چکار کند، کل آن اکتیویتی خاصیت خود را از دست میدهد. خیلی از معلمها که از فارسی صحبت کردن بیش از حد زبانآموزان و یا بیانگیزه بودن آنها برای انجام تسکها شکایت دارند، در واقع باید در نحوه دادن توضیحات خود و نحوه تشریح اکتیویتیها تجدید نظر کنند.
برای توضیحات مفصل درباره تشریح تمرینها و سایر مهارتهای تدریس میتوانید کتاب پیدیاف اصول روش تدریس را تهیه نمایید.
• • •
تکنیکهای تصحیح زبانآموزان بهطور مفصل در صفحه تصحیح و فیدبک تشریح شده اما آن جنبه از تصحیح زبانآموزان که مربوط به مدیریت کلاس میشود، در واقع واکنشهای معلم نسبت به اشتباهات زبانآموزان و همچنین واکنش معلم هنگامی است که سایر زباناموزان نسبت به اشتباهات یکدیگر واکنش نشان میدهد.
از آنجایی که یکی از بزرگترین حساسیتهای زبانآموزان نسبت به اشتباهات خودشان است، معلم زبان باید واکنشهاش خودش را مدیریت کند و نسبت به تکنیکهای تصحیح کردن و فیدبک دادن مسلط شود.
• • •
خیلی مهم است که بهعنوان معلم زبان، بتوانید زمان کلاس خود را بهدرستی مدیریت کنید. مدیریت زمان از موقعی که کلاس خود را پلن میکنید و مدت زمانی که به هر اکتیویتی یا توضیحات خودتان و غیره اختصاص میدهید شروع میشود و در کلاس با تنظیم سرعت اکتیویتیها و رفتن از یک مرحله تا مراحله بعد ادامه پیدا میکند.
یادتان باشد موقع در نظر گرفتن زمان مناسب برای هر اکتیویتی، زمانی که واقعاُ صرف آن اکتیویتی میشود را در نظر بگیرید، نه زمانی که ترجیح میدهید طول بکشد. اگر در انتهای طراحی درس متوجه شدید که زمان کم یا زیاد میآورید، باید در تعداد اکتیویتیها یا نحوه پیاده کردن آنها تجدید نظر کنید نه که صرفاً زمانی که جلوی آن نوشتهاید را تغییر بدهید.
• • •
شاید بزرگترین بخش مدیریت کلاس که بیشتر معلمهای زبان از مدیریت کلاس در ذهن خود دارند، همین واکنشها در مقابل رفتارهای زبانآموزان باشد:
لازم نیست برای هرکدام از موارد بالا یک فرمول یا واکنش از پیش تعیینشده داشته باشید. شرایط هر کلاس متفاوت است و نمیتوان نسخه آماده برای همه شرایط و همه زبانآموزان داد. اما میتوان به رویکرد کلی که بهعنوان معلم زبان نسبت به این اتفاقات دارید فکر کنید.
یکی از مهمترین نکاتی که خوب است به آن فکر کنید این است که شاید لازم نباشد در همه موارد که از چیزی رضایت ندارید، انتظار داشته باشید که صرفاً چون شما مسئول کلاس هستید، افراد رفتار خودشان را تغییر بدهند. خیلی اوقات حساسیتهای ما، و در نتیجه واکنشهای ما، از پیش از زمان معلم شدن و از دوران مدرسه و کودکی شکل گرفته است. گاهی هم کمی همدلی و در نظر گرفتن شرایط دیگران، میتواند ما را از واکنشهای کلیشهای که یاد گرفتهایم منصرف کند. مثلاً شاید دیر آمدن زبانآموز یا انجام ندادن تکالیف، همیشه به دلیل اهمیت ندادن به کلاس نباشد. یا شاید گاهی فارسی حرف زدن زبانآموزان به دلیل بازیگوشی نباشد.
اما هنگامی که تصمیم میگیرید رفتار زبانآموز را تغییر بدهید، توجه داشته باشید که دو رویکرد برای تفییر رفتار افراد وجود دارد: یکی رویکرد شناختی که در آن با افراد بهطور واضح صحبت میشود و دلایل یک روند یا قانون کلاس توضیح داده میشود و یا عواقب یک رفتار، مثل انجام ندادن تکالیف، شرح داده میشود.
رویکرد دیگر برای ایجاد تغییر در رفتار زبانآموزان، رویکرد رفتارگرایی است که در آن، زبانآموز در عمل متوجه نتیجه رفتارش میشود، مثلاً وقتی که تکالیفش را انجام نمیدهد، فیدبک نمیگیرد و میبینید که زبانآموزانی که مثلاً تکلیف رایتینگ را انجام دادهاند، همگی فیدبک دریافت میکنند. یا وقتی دیر میآید، بخشی از کلاس را از دست میدهد و معلم آن بخش از درس را برای او تکرار نمیکند.
