نوام چامسکی زبانشناس و اندیشمند آمریکایی است که بهخاطر تغییر دادن نگاه ما به زبان و یادگیری آن مشهور شده است. او معتقد بود انسانها با یک توانایی ذاتی برای یادگیری زبان به دنیا میآیند و زبان فقط با تقلید و تمرین یاد گرفته نمیشود. چامسکی با این ایدهها نظریههای قدیمی رفتارگرایانه را به چالش کشید و نشان داد ذهن انسان در یادگیری زبان نقش فعالی دارد. دیدگاههای او پایهگذار زبانشناسی مدرن و الهامبخش بسیاری از نظریهها و روشهای جدید در آموزش زبان شد.
اقدامات چامسکی
چامسکی بیش از هر چیز به خاطر این اقدامها معروف است:
- بنیانگذاری گرامر زایشی
- مطرحکردن ایدهی توانش زبانی ذاتی انسان
- آغاز انقلاب شناختی و نقد جدی رفتارگرایی (بهویژه دیدگاههای اسکینر)
- تأثیر عمیق بر زبانشناسی، روانشناسی شناختی، فلسفه ذهن و آموزش زبان
گرامر زایشی
چامسکی در ایده اصلی گرامر زایشی (Generative Grammar) میگوید انسان با یک توانایی ذاتی برای تولید و درک بینهایت جملهی نو متولد میشود. زبان فقط مجموعهای از جملات حفظشده نیست؛ بلکه قواعدی درونی دارد که جمله میسازند.
گرامر یونیورسال
چامسکی در نظریه گرامر جهانی (Universal Grammar) معتقد است:
- همهی زبانهای دنیا ساختارهای عمیق مشترکی دارند
- کودک با یک «قالب ذهنی زبانی» به دنیا میآید
- محیط فقط زبان خاص را فعال میکند، نه اینکه زبان را از صفر بسازد
تمایز دانستهها و عملکرد
یکی از مهمترین ایدههایی که چامسکی مطرح کرد این بود که دانستن درباره زبان (Competence) لزوماً مساوی با توانایی استفاده از زبان (Performance) نیست. این تمایز بعدها در آموزش زبان بسیار مهم شد.
- دانسته: دانشی که گوینده از زبان دارد
- عملکرد: استفاده واقعی از زبان (که ممکن است خطا داشته باشد)
نقد رفتارگرایی
چامسکی در نقد کتاب رفتار کلامی اسکینر استدلال کرد که یادگیری زبان فقط عادتسازی نیست:
- زبان با تقلید و تقویت صرف قابل توضیح نیست.
- کودکان جملاتی میسازند که هرگز نشنیدهاند.
چامسکی و آموزش زبان
با اینکه چامسکی خودش روش یا متد تدریسی برای آموزش زبان دوم ارائه نداد، اما تأثیر نظریات و نقدهایش به رفتارگرایی بسیار گسترده بود. حرف او به طور خلاصه این بود که: زبانآموز «ماشین تکرار» نیست، بلکه ذهن فعال قاعدهساز دارد. تأثیر چامسکی بر آموزش زبان را میتوان اینگونه خلاصه کرد:
- تضعیف روشهای کاملاً رفتارگرایانه (مثل متد شنیداری-گفتاری)
- تقویت نگاه شناختی به یادگیری زبان
- باز شدن مسیر برای: رویکردهای شناختمحور و توجه به ساختار ذهنی زبانآموز
- شکلگیری نظریههایی مثل نظریه ورودی زبانی کراشن و نظریه پردازش ورودی ون پاتن
زندگی و تحصیلات چامسکی
نوام چامسکی متولد ۷ دسامبر ۱۹۲۸ در فیلادلفیا، پنسیلوانیا است. او سالها استاد دانشگاه MIT (مؤسسه فناوری ماساچوست) بوده است. چامسکی تحصیلات دانشگاهی خود را در ایالات متحده آمریکا گذراند و از همان ابتدا به زبانشناسی و فلسفه علاقهمند بود. او تحصیلات کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری خود را در دانشگاه پنسیلوانیا ادامه داد. در دوران دانشجویی، تحت تأثیر زبانشناسانی مانند زلیگ هریس (Zellig Harris) قرار گرفت و به مطالعه ساختار زبان و قواعد آن پرداخت. رساله دکتری چامسکی زمینهساز شکلگیری نظریه دستور زایشی شد؛ نظریهای که بعدها زبانشناسی مدرن را متحول کرد. پس از پایان تحصیلات، او به عنوان استاد به دانشگاه MIT پیوست و بخش بزرگی از فعالیت علمی خود را آنجا ادامه داد.
آثار چامسکی
بعضی از مهمةرین آثار چامسکی که مرتبط با آموزش زبان هستند، عبارتند از:
- Syntactic Structures (1957)
- Aspects of the Theory of Syntax (1965)
- Language and Mind (1968)
- Knowledge of Language (1986)
