نظریه آموزش مبتنی بر پردازش که توسط بیل ونپتن معرفی شد، سالهاست که در آموزش زبان جایگاه مهمی دارد و با تأکید بر نقش ورودی و پردازش معنایی، نگاه بسیاری از معلمان را نسبت به تدریس دستور زبان تغییر داده است. با این حال، پژوهشهای تجربی دو دهه اخیر نشان میدهند که این رویکرد، بهویژه در مورد زبانآموزان بزرگسال و برخی ساختارهای دستوری، بدون چالش نبوده است. نقدهایی به نظریه آموزش مبتنی بر پردازش وجود دارد و مجموعهای از مطالعات و فراتحلیلها نشان میدهد که تدریس مستقیم و صریح در شرایط مشخص میتواند یادگیری مؤثرتری ایجاد کند و نقش آگاهی و توضیح قاعده را نمیتوان بهکلی نادیده گرفت.
این مطلب به بررسی مهمترین نقدهای پژوهشی وارد بر نظریه آموزش مبتنی بر پردازش ونپتن میپردازد و تلاش میکند تصویری واقعبینانهتر از جایگاه این نظریه در کلاس زبان ارائه دهد. مهمترین پژوهشهایی که در نقد Processing Instruction به نفع تدریس مستقیم و صریح مطرح میشوند را در این صفحه میخوانید.
• • •
پژوهش نوریس و اورتگا (۲۰۰۰)
نتیجه این پژوهش این یک ضربه جدی به نظریه PI بود. یک متاآنالیز بزرگ از دهها پژوهش آموزش دستور زبان.
نتیجه پژوهش نوریس و اورتگا:
آموزش صریح و مستقیم، هم در کوتاهمدت هم بلندمدت، بهطور معناداری مؤثرتر از آموزش ضمنی است. مخصوصاً برای زبانآموزان بزرگسال و ساختارهای پیچیده. اگر PI قرار بود همهچیز را حل کند، این مقاله نباید وجود میداشت.
• • •
یافتههای دیکیسر (۱۹۹۵، ۱۹۹۸، ۲۰۰۳)
دیکیسر عملاً نماینده اردوگاه «بزرگسالان فکر میکنند» است. یافتههای پژوهشهای او عبارتند از:
- بزرگسالان از توضیح صریح قواعد سود میبرند.
- یادگیری آگاهانه میتواند به خودکارسازی برسد.
- برای ساختارهای قاعدهمند، توضیحات مستقیم (explicit instruction) کارآمدتر است.
این یافتهها دقیقاً خلاف ادعای PI بودند که آگاهی نقشی حاشیهای دارد.
لینک این پژوهشها در ویکیپیدیا
• • •
انتقاد اسپادا و تومیتا (۲۰۱۰)
پژوهش اسپادا و تومیتا هم یک متاآنالیز دیگر است که دقیقتر و محکمتر PI را زیر سؤال میبرد.
نتیجه کلیدی:
تدریس صریح برای ساختارهای پیچیده مؤثرتر است حتی در محیطهای ارتباطی. یعنی نهتنها توضیح دادن بد نیست، بلکه گاهی لازم است.
• • •
نظریه رابینسون (۱۹۹۶، ۲۰۰۱)
رابینسون با نظریه noticing و تفاوتهای فردی وارد میشود! یافتهها نشان داد که:
- زبانآموزان با توان تحلیلی بالا از آموزش صریح بهتر استفاده میکنند.
- توجه آگاهانه میتواند پردازش ورودی را تقویت کند.
این یعنی PI برای همه و همیشه جواب نمیدهد.
• • •
نتیجه پژوهش ارلام (۲۰۰۳)
ارلام مستقیماً PI را با آموزش صریح مقایسه کرد. نتیجه پژوهش او چنین بود:
PI در بعضی ساختارها خوب عمل میکند، اما آموزش صریح در انتقال دانش و استفاده تولیدی عملکرد بهتری دارد. یعنی PI معجزه نیست، فقط یکی از ابزارهاست.
• • •
جمعبندی پژوهشها
پژوهشها نمیگویند PI بیفایده است. میگویند تدریس مستقیم و شفاف نهتنها مجاز، بلکه در شرایط زیر گاهی ضروری است:
- برای بزرگسالان
- برای ساختارهای پیچیده
- برای زبانآموزان تحلیلی
