متدهای تدریس گرامر در دهههای گذشته ارتقاء پیدا کردهاند. در این نوشته، درباره متدهای مختلف تدریس گرامر نوشتهام و به مزایا و معایب هرکدام اشاره کردهام.
متد گرامر–ترجمه
(Grammar-Translation Method)
در GTM که قدیمیترین شیوه تدریس گرامر است، تمرکز اصلی بر حفظ قواعد دستوری و ترجمه جملات از زبان مقصد به زبان مادری و برعکس است. در این روش اول قانون دستوری گفته میشود، بعد مثالها ترجمه میشوند و زبانآموز قواعد را با تمرین ترجمه یاد میگیرد.
مثال:
معلم میگوید: «در زمان حال ساده، برای فاعل سوم شخص مفرد (he, she, it) به فعل s اضافه میشود.» سپس جملهی انگلیسی میدهد:
- He plays football. → «.او فوتبال بازی میکند»
- They play football. → «.آنها فوتبال بازی میکنند»
مزیت:
زبانآموز خیلی سریع قواعد را حفظ میکند و میتواند متون را ترجمه کند.
ایراد:
مهارت صحبت کردن و شنیدن تقویت نمیشود و یادگیری خشک و غیرطبیعی است.
• • •
متد مستقیم
(Direct Method)
در این روش زبان مادری کنار گذاشته میشود و گرامر بهطور ضمنی از طریق گفتوگو و مثالهای واقعی آموخته میشود.
مثال:
معلم میپرسد:
- Do you play football?
(و به توپ اشاره میکند). زبانآموز جواب میدهد:
- Yes, I play football.
یا:
- No, I don’t play football.
سپس معلم با تکرار و سوال بیشتر ساختار حال ساده را جا میاندازد.
مزیت:
زبانآموز از همان ابتدا در محیط واقعی زبان قرار میگیرد و بهتر صحبت میکند.
ایراد:
ممکن است یادگیری قواعد دقیق سخت یا کند باشد چون توضیح مستقیم داده نمیشود.
• • •
متد شنیداری–گفتاری
(Audio-Lingual Method)
در واقع ALM مبتنی بر تکرار و تمرین الگوهاست. زبانآموزان با تمرین دیالوگها و الگوهای دستوری، قواعد را ناخودآگاه میآموزند، بدون اینکه قانون را مستقیم بداند.
مثال: معلم یک الگو میدهد:
- I play football.
- You play football.
- He plays football.
سپس دانشآموزان این جملات را بارها تکرار میکنند تا الگو در ذهنشان بنشیند.
مزیت:
از طریق تکرار زیاد، ساختارها در ذهن زبانآموز جا میافتد.
ایراد:
یادگیری مکانیکی است و ممکن است زبانآموز در استفاده آزاد از زبان مشکل داشته باشد.
رویکرد ارتباطی
(Communicative Approach)
گرامر در این روش ابزاری برای برقراری ارتباط است. تمرکز بیشتر بر کاربرد عملی زبان در موقعیتهای واقعی است تا حفظ قواعد. تمرکز روی گفتوگوهای واقعی است.
مثال:
معلم فعالیت گروهی طراحی میکند: هر زبانآموز باید بپرسد
- What do you do every day?
و دوستش جواب بدهد:
- I read books / I go to school / I play football.
اینطوری گرامر در عمل یاد گرفته میشود.
آموزش مبتنی بر انجام تسک
(Task-Based Learning)
آموزش مبتنی بر تسک (TBLT) یکی از رویکردهای نوین در تدریس زبان است که بهجای تمرکز مستقیم بر آموزش قواعد گرامری یا فهرست لغات، زبان را از طریق انجام تسکها و فعالیتهای واقعی آموزش میدهد. در این روش، یادگیری زبان در بستر موقعیتهای معنادار و شبیه به زندگی روزمره اتفاق میافتد. یعنی زبانآموزان در قالب انجام یک کار واقعی (مثل حل یک مشکل یا طراحی یک برنامه) گرامر را بهصورت طبیعی و در بستر کاربردی یاد میگیرند.
تمرکز اصلی در این روش، بر استفاده کاربردی از زبان برای رسیدن به هدفی مشخص است. زبانآموزان به جای اینکه تنها گرامر یا واژگان را تمرین کنند، در فعالیتهایی مثل نمونههای زیر شرکت میکنند و از زبان به عنوان ابزاری برای ارتباط و انجام تسک استفاده میکنند.
- حل یک مشکل،
- طراحی یک پروژه،
- نوشتن ایمیل،
- برنامهریزی یک سفر، یا:
- شبیهسازی یک گفتوگوی واقعی
مزیت اصلی آموزش مبتنی بر تسک:
یادگیری زبان در بستر کاربرد واقعی و معنادار اتفاق میافتد و زبانآموز میتواند مهارتهای ارتباطی واقعی خود را تقویت کند.
ایراد اصلی آموزش مبتنی بر تسک:
احتمال کمتوجهی به دقت زبانی و گرامر وجود دارد، چون تمرکز اصلی روی انجام تسک و ارتباط است نه اصلاح خطاها.
• • •
متد استقرایی
(Inductive Method)
در روش استقرایی (القایی) ابتدا مثالهای متعدد داده میشود و زبانآموز خودش قانون دستوری را کشف میکند.
مثال:
معلم روی تخته مینویسد:
- I play football.
- She plays football.
- They play football.
سپس میپرسد: «چه فرقی بین جملهی دوم و بقیه هست؟» زبانآموزان متوجه میشوند که برای he/she/it باید s اضافه شود.
مزیت:
باعث فعال شدن ذهن زبانآموز و درک عمیقتر قواعد میشود.
ایراد:
بعضی زبانآموزان ممکن است در کشف قانون اشتباه کنند یا سردرگم شوند.
متد استنتاجی
(Deductive Method)
در روش استنتاجی (قیاسی) ابتدا معلم قاعده را توضیح میدهد و سپس زبانآموزان تمرین میکنند.
مثال:
معلم میگوید: «در زمان حال ساده، فعل در همهی اشخاص ساده است، اما برای سوم شخص مفرد s اضافه میکنیم.» سپس تمرین میدهد:
- I ___ (play) football.
- She ___ (play) football.
رویکرد افزایش آگاهی زبانی
(Consciousness-Raising)
در این رویکرد، تمرکز بر جلب توجه زبانآموز به یک ساختار دستوری مشخص در متن یا مکالمه و تحلیل آن برای درک بهتر است.
مثال:
معلم متنی کوتاه میدهد:
- Tom wakes up at 7. He goes to school. He plays football.
بعد از زبانآموز میخواهد افعال را پیدا کند و ببیند چرا همگی s دارند.
مزیت:
زبانآموزان دقت بیشتری پیدا میکنند و قواعد را در متن واقعی میبینند.
ایراد:
ممکن است برای مبتدیها سخت باشد چون نیاز به تحلیل دارد.
بیشتر درباره رویکرد افزایش آگاهی زبانی
• • •
رویکرد ترکیبی تدریس گرامر
(Eclectic Approach)
معلم بسته به سطح زبانآموزان و اهداف آموزشی، ترکیبی از چند روش را بهکار میگیرد تا بهترین نتیجه را بگیرد.
مثال:
اول قانون را کوتاه میگوید (روش قیاسی)، بعد مثالهایی مینویسد (روش القایی)، سپس تمرین گفتوگو طراحی میکند (رویکرد ارتباطی).
مزیت:
انعطافپذیر است و معلم میتواند بسته به نیاز کلاس بهترین روشها را ترکیب کند.
ایراد:
اگر معلم مهارت کافی نداشته باشد، ممکن است آموزش پراکنده و نامنظم شود.
• • •
جدول مقایسه
در جدول زیر، متدهای مختلف تدریس گرامر را همراه با چالشهای و مزایای هرکدام میبینید:
|
روش تدریس |
مزیت اصلی |
ایراد یا چالش اصلی |
|---|---|---|
|
دستور–ترجمه (Grammar-Translation) |
یادگیری سریع قواعد و توانایی ترجمه متنها |
تقویت نشدن مهارت گفتاری و شنیداری |
|
مستقیم (Direct Method) |
تقویت مهارت گفتاری از ابتدا و یادگیری طبیعی |
کند بودن یادگیری قواعد دقیق |
|
شنیداری–گفتاری (Audio-Lingual) |
تثبیت ساختارها از طریق تکرار و تمرین |
یادگیری مکانیکی و مشکل در استفاده آزاد |
|
رویکرد ارتباطی (Communicative Approach) |
یادگیری کاربردی زبان در موقعیت واقعی |
بیتوجهی نسبی به دقت دستوری |
|
آموزش مبتنی بر تکمیل کار (Task-Based Learning) |
یادگیری کاربردی و فعالانه از طریق فعالیت واقعی |
زمانبر بودن و دشواری برای مبتدیها |
|
القایی (Inductive Method) |
درک عمیقتر و فعال شدن ذهن زبانآموز |
احتمال سردرگمی یا کشف اشتباه قانون |
|
قیاسی (Deductive Method) |
سریع، روشن و مستقیم |
خشک بودن و سطحی ماندن یادگیری |
|
آگاهی زبانی (Consciousness-Raising) |
افزایش دقت و توجه به ساختارها در متن واقعی |
دشوار بودن برای زبانآموزان مبتدی |
|
ترکیبی (Eclectic Approach) |
انعطافپذیری و استفاده از بهترین روشها |
نیازمند مهارت بالای معلم، احتمال پراکندگی |
